Sơ đồ bài viết
Trong nhiều thập kỷ, phương pháp thuế khoán là người bạn đồng hành của hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ tại Việt Nam vì tính tiện lợi và đơn giản. Tuy nhiên, trước làn sóng chuyển đổi số và yêu cầu minh bạch hóa nền kinh tế, bức tranh này đang thay đổi hoàn toàn. Việc hiểu rõ thuế khoán là gì, khi nào phải chuyển sang thuế kê khai? không còn là câu hỏi mang tính lựa chọn nữa, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên mới.
Thuế khoán là gì?
Khái niệm thuế khoán
Thuế khoán là phương pháp nộp thuế theo mức ấn định về doanh thu và số thuế phải nộp do cơ quan thuế xác định.
- Cơ quan thuế sẽ dựa trên địa điểm kinh doanh, mặt hàng, diện tích và tình hình kinh doanh chung của khu vực để đưa ra một con số doanh thu khoán.
- Hộ kinh doanh nộp thuế dựa trên con số này, bất kể tháng đó họ bán được nhiều hay ít hơn thực tế (trừ trường hợp thay đổi quy mô quá lớn phải điều chỉnh).
Các loại thuế áp dụng theo phương pháp khoán
Một gói thuế khoán thường bao gồm:
- Thuế GTGT: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu khoán.
- Thuế TNCN: Tính theo tỷ lệ % trên doanh thu khoán.
- Lệ phí môn bài: Nộp một lần đầu năm dựa trên mức doanh thu năm trước.
Vì sao cần quan tâm đến việc chuyển sang thuế kê khai?
Thực trạng hộ kinh doanh áp dụng thuế khoán hiện nay
Cho đến trước năm 2026, đại đa số các sạp hàng tại chợ truyền thống, các cửa hàng tạp hóa hay quán ăn nhỏ đều áp dụng phương pháp khoán. Ưu điểm lớn nhất là mọi sự nhờ bác thuế tính hộ, hộ kinh doanh chỉ việc nộp một số tiền cố định hàng tháng mà không cần lo lắng quá nhiều về sổ sách kế toán phức tạp.
Xu hướng quản lý thuế mới
Tuy nhiên, xu hướng thương mại điện tử bùng nổ và việc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đã khiến phương pháp khoán lộ rõ nhiều bất cập. Cơ quan thuế đang dần chuyển dịch từ việc “ước tính” sang ghi nhận thực tế. Điều này dẫn đến một dấu mốc lịch sử mà mọi hộ kinh doanh cần biết: Sự kết thúc của kỷ nguyên thuế khoán dành cho quy mô kinh doanh không còn là nhỏ lẻ.
Đặc điểm của phương pháp thuế khoán
- Sự đơn giản tuyệt đối: Hộ kinh doanh không phải lập hệ thống sổ sách kế toán đầy đủ theo Thông tư 88/2021/TT-BTC.
- Tiết kiệm thời gian: Không cần thực hiện tờ khai thuế hàng tháng hay hàng quý. Mọi thông báo thuế sẽ được gửi đến tận tay.
- Tính ổn định: Số tiền nộp hàng tháng thường được giữ cố định trong suốt cả năm tài chính.
Đối tượng áp dụng thuế khoán trước 01/01/2026
Trước đây, phương pháp này dành cho:
- Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không thực hiện chế độ kế toán.
- Các cửa hàng quy mô nhỏ, doanh thu dưới ngưỡng quy định về hộ kinh doanh quy mô lớn.
- Những người kinh doanh không thường xuyên sử dụng hóa đơn cho khách hàng.
Hạn chế và rủi ro của thuế khoán
Dù tiện nhưng thuế khoán lại chứa đựng nhiều cái bẫy pháp lý:
- Không sát thực tế: Khi kinh doanh sa sút, bạn vẫn phải nộp thuế theo mức cũ cho đến khi xin điều chỉnh được.
- Khó chứng minh năng lực: Khi cần vay vốn ngân hàng hay làm đối tác cho các công ty lớn, hộ thuế khoán rất khó chứng minh doanh thu thực tế vì thiếu sổ sách.
- Rủi ro ấn định lại: Nếu cơ quan thuế phát hiện doanh thu thực tế lớn hơn 50% doanh thu khoán (ví dụ qua sao kê tài khoản ngân hàng), hộ kinh doanh sẽ bị truy thu và xử phạt nặng.
- Bán hàng online: Đây là tử huyệt của thuế khoán vì dòng tiền qua sàn và ngân hàng rất rõ ràng, không thể che giấu dưới hình thức khoán mãi được.
Thuế kê khai là gì?
Khái niệm thuế kê khai
Đây là phương pháp nộp thuế mà hộ kinh doanh tự thực hiện việc ghi chép sổ sách kế toán, tự xác định doanh thu thực tế, tự tính số thuế phải nộp và tự nộp tờ khai định kỳ (thường là theo quý).
Các loại thuế phải kê khai
- Thuế GTGT (theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu).
- Thuế TNCN (theo tỷ lệ % quy định cho từng ngành nghề).
- Các loại thuế khác (nếu có phát sinh như thuế tài nguyên, phí môi trường…).
So sánh thuế khoán và thuế kê khai
| Chỉ tiêu | Thuế khoán | Thuế kê khai |
| Doanh thu | Do cơ quan thuế ấn định (ước tính) | Doanh thu thực tế (theo hóa đơn/sổ sách) |
| Sổ sách kế toán | Không bắt buộc đầy đủ | Bắt buộc theo Thông tư 88 |
| Hóa đơn | Mua hóa đơn lẻ từng số | Sử dụng hóa đơn điện tử linh hoạt |
| Tính minh bạch | Thấp | Cao |
| Khả năng mở rộng | Hạn chế | Dễ dàng làm việc với đối tác lớn |
Khi nào phải chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai?
Các trường hợp chuyển đổi theo quy định cũ
Trước đây, bạn chỉ phải chuyển sang kê khai nếu:
- Trở thành Hộ kinh doanh quy mô lớn (vượt ngưỡng doanh thu hoặc số lượng lao động).
- Có nhu cầu sử dụng hóa đơn thường xuyên để bán hàng cho các doanh nghiệp.
- Cơ quan quản lý thuế yêu cầu chuyển đổi dựa trên đặc thù ngành nghề (ví dụ: kinh doanh vàng bạc, khoáng sản…).
Quy định mới đột phá từ ngày 01/01/2026
Đây là phần quan trọng nhất bạn cần lưu ý: Kể từ ngày 01/01/2026, về cơ bản hình thức khoán sẽ không còn được khuyến khích, thậm chí nhiều khu vực và ngành nghề sẽ bị bãi bỏ hoàn toàn.
Theo định hướng quản lý thuế mới:
- Tất cả hộ kinh doanh có phát sinh giao dịch qua không gian mạng, sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng phải chuyển sang phương pháp kê khai.
- Hầu hết hộ kinh doanh tại các đô thị loại 1, loại 2 sẽ được yêu cầu chuyển đổi để đồng bộ với hệ thống hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.
- Lưu ý: Mốc 01/01/2026 được xem là điểm cuối cho sự chuyển dịch này. Cơ quan thuế sẽ không còn thực hiện ấn định doanh thu cho các hộ có địa điểm kinh doanh cố định và quy mô ổn định nữa mà bắt buộc tự kê khai để đảm bảo công bằng.
Hộ kinh doanh cần chuẩn bị gì khi chuyển sang thuế kê khai từ 01/01/2026?
Đừng để đến khi bị nhắc nhở mới chạy, hãy chuẩn bị ngay:
- Đăng ký lại phương pháp nộp thuế: Lên chi cục thuế quản lý để làm thủ tục chuyển đổi phương pháp tính thuế.
- Thiết lập hệ thống sổ sách: Mua các loại sổ sách theo Thông tư 88 (Sổ chi phí, sổ doanh thu, sổ kho…).
- Hóa đơn điện tử: Đăng ký sử dụng dịch vụ hóa đơn điện tử từ các nhà cung cấp uy tín.
- Học cách kê khai: Nắm vững thời hạn nộp tờ khai quý (chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng đầu tiên quý tiếp theo).
Những lưu ý quan trọng khi áp dụng thuế kê khai
- Kê khai đúng thực tế: Với công nghệ AI và liên thông ngân hàng hiện nay, việc giấu doanh thu là điều không thể.
- Lưu giữ chứng từ đầu vào: Điểm yếu của hộ kinh doanh là mua hàng trôi nổi không lấy hóa đơn. Khi sang thuế kê khai, bạn cần hóa đơn đầu vào để chứng minh nguồn gốc hàng hóa, tránh bị phạt hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc.
- Tránh chậm nộp: Mức phạt chậm nộp tờ khai hiện nay rất cao (có thể lên tới 25 triệu đồng).
Câu trả lời cho câu hỏi “Khi nào phải chuyển sang thuế kê khai?” chính là: NGAY BÂY GIỜ. Với dấu mốc 01/01/2026, việc chuyển đổi từ thuế khoán sang thuế kê khai không còn là chuyện xa vời mà là thực tế bắt buộc. Hộ kinh doanh nào chuẩn bị sớm về kiến thức và công cụ sẽ tránh được những cú sốc về thuế và xử phạt hành chính.
Bạn lo lắng vì chưa biết cách ghi sổ kế toán theo Thông tư 88? Bạn bối rối trước phần mềm hóa đơn điện tử và tờ khai quý? Hãy tham gia ngay Khóa học đào tạo pháp luật cho kế toán công ty của Pháp chế ICA.
Mời bạn xem thêm:
