Sơ đồ bài viết
Năm 2026 được xem là cột mốc “thay máu” toàn diện của hệ thống kế toán – thuế Việt Nam khi Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế chế độ kế toán cũ, song hành cùng sự thay đổi cốt lõi của các Luật Thuế (GTGT, TNDN, TNCN) và quy chế quản lý thương mại điện tử. Trước làn sóng thay đổi dồn dập này, việc cập nhật văn bản Luật, Thông tư, Nghị định, Nghị quyết kế toán không chỉ là nhu cầu học hỏi mà là “nhiệm vụ sinh tồn”, bởi bất kỳ tư duy hạch toán cũ kỹ nào áp dụng cho năm tài chính 2026 đều có thể dẫn đến sai lệch trọng yếu trên báo cáo tài chính và gánh chịu những án phạt hành chính nghiêm khắc.
Những thay đổi cốt lõi về Kế toán (Áp dụng từ 01/01/2026)
Tâm điểm của năm 2026 chính là sự “khai tử” của những thông tư cũ đã tồn tại hơn một thập kỷ, thay thế bằng tư duy kế toán tiệm cận chuẩn mực quốc tế (IFRS).
Thông tư 99/2025/TT-BTC – Cuộc cách mạng Chế độ kế toán doanh nghiệp
Có hiệu lực từ 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đây là văn bản “gối đầu giường” mới của mọi kế toán trưởng.
- Hệ thống tài khoản: Bổ sung nhiều tài khoản mới để phản ánh các giao dịch kinh tế hiện đại (tài sản số, công cụ phái sinh…), đồng thời lược bỏ các tài khoản không còn phù hợp.
- Mẫu sổ kế toán: Linh hoạt hơn nhưng yêu cầu tính minh bạch cao hơn trong ghi chép.
- Báo cáo tài chính: Cập nhật mẫu biểu mới, yêu cầu thuyết minh chi tiết hơn về các khoản mục rủi ro.
Thay đổi tên và kết cấu Báo cáo tài chính
Một thay đổi mang tính biểu tượng nhưng ảnh hưởng sâu rộng trong Thông tư 99 là việc đổi tên các báo cáo:
- Cũ: Bảng cân đối kế toán.
- Mới: Báo cáo tình hình tài chính (Statement of Financial Position).
Doanh nghiệp sẽ áp dụng mẫu B01-DN mới. Điều này buộc các phần mềm kế toán phải cập nhật lại toàn bộ cấu trúc, và kế toán viên phải làm quen với việc chuyển đổi số liệu so sánh giữa năm 2025 và 2026 để đảm bảo tính nhất quán.
Đối tượng áp dụng Thông tư 99
- Doanh nghiệp lớn: Bắt buộc áp dụng 100%.
- Doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs): Được quyền lựa chọn áp dụng Thông tư 99 để nâng cao chất lượng báo cáo, hoặc tiếp tục chờ các hướng dẫn riêng (nếu có). Tuy nhiên, xu hướng chung là khuyến khích chuyển đổi để đồng bộ dữ liệu.
Đơn vị tiền tệ trong kế toán
Quy định mới năm 2026 mở rộng quyền lựa chọn cho doanh nghiệp:
- Được phép chọn ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán nếu hoạt động thu chi chủ yếu bằng ngoại tệ đó.
- Lưu ý: Việc chuyển đổi ra đồng Việt Nam (VND) khi lập Báo cáo tài chính và Quyết toán thuế đòi hỏi kỹ thuật xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái phức tạp hơn trước.
Những sửa đổi quan trọng về Thuế năm 2026
Song song với kế toán, hệ thống Thuế năm 2026 cũng có những bước ngoặt lớn nhằm chống thất thu và hỗ trợ người nộp thuế hợp lý hơn.
Thuế Giá trị gia tăng (VAT)
Luật Thuế GTGT (sửa đổi) có hiệu lực thi hành, tập trung vào:
- Đối tượng không chịu thuế: Thu hẹp phạm vi để đảm bảo tính liên hoàn của thuế.
- Điều kiện khấu trừ: Quy định chặt chẽ hơn về chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt và thời hạn kê khai.
- Hoàn thuế: Quy trình hoàn thuế được số hóa nhưng điều kiện kiểm tra trước – hoàn sau sẽ áp dụng rộng rãi hơn với các ngành rủi ro cao.
Thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN)
Luật Thuế TNDN 2025 chính thức đi vào cuộc sống:
- Chi phí được trừ: Làm rõ các khoản chi phí mang tính chất đặc thù của nền kinh tế số (chi phí marketing online, chi phí mua tài nguyên số…).
- Ưu đãi thuế: Điều chỉnh lại các ưu đãi theo hướng tập trung vào doanh nghiệp công nghệ cao, xanh và bền vững.
- Giao dịch liên kết: Siết chặt quy định chống chuyển giá, đặc biệt với các tập đoàn đa quốc gia (theo tinh thần Thuế tối thiểu toàn cầu).
Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN)
Tin vui cho người lao động nhưng là áp lực cập nhật cho kế toán tiền lương:
- Mức giảm trừ gia cảnh: Tăng lên 15,5 triệu đồng/tháng (thay vì mức cũ).
- Hệ quả: Kế toán phải cập nhật lại công thức tính thuế trong bảng lương tháng 01/2026, điều chỉnh lại đăng ký người phụ thuộc và hợp đồng lao động nếu cần.
Quản lý thuế và TMĐT
Với sự ra đời của Luật Quản lý thuế 2025 và Nghị định 117/2025/NĐ-CP, cơ quan thuế có công cụ mạnh mẽ để:
- Truy thu thuế kinh doanh online trên các nền tảng (Facebook, TikTok, Shopee…).
- Yêu cầu các sàn TMĐT và ngân hàng cung cấp dữ liệu định kỳ.
- Quản lý chặt chẽ thuế nhà thầu đối với các dịch vụ xuyên biên giới (Google, Netflix…).
Bỏ thuế khoán hộ kinh doanh
Đây là thay đổi lịch sử. Từ 01/01/2026, hình thức thuế khoán truyền thống sẽ bị loại bỏ dần. Hộ kinh doanh phải chuyển sang chế độ kê khai thuế theo doanh thu – chi phí thực tế. Kế toán dịch vụ cần lưu ý để tư vấn chuyển đổi mô hình cho khách hàng, tránh rủi ro bị ấn định thuế.
Tổng hợp danh mục văn bản pháp luật kế toán – thuế cần chú ý năm 2026
Để tiện tra cứu, dưới đây là danh sách các văn bản “xương sống” mà bộ phận Kế toán – Pháp chế cần tải về và nghiên cứu ngay:
Các Luật quan trọng
- Luật Thuế Giá trị gia tăng (sửa đổi).
- Luật Quản lý thuế 2025 (số…/2025/QH15).
- Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp 2025.
- Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi) – Ban hành cuối 2025.
Các Nghị định (Ban hành 2025, áp dụng 2026)
- Nghị định 70/2025/NĐ-CP: Hướng dẫn chi tiết Luật Quản lý thuế mới.
- Nghị định 117/2025/NĐ-CP: Quy định chuyên biệt về quản lý thuế đối với TMĐT và kinh doanh dựa trên nền tảng số.
- Nghị định 181/2025/NĐ-CP: Quy định chi tiết thi hành Luật Thuế GTGT.
- Nghị định 310/2025/NĐ-CP và Nghị định 320/2025/NĐ-CP: Các nghị định hướng dẫn về Thuế TNDN và hóa đơn chứng từ.
Các Thông tư cần đặc biệt lưu ý
- Thông tư 99/2025/TT-BTC: Hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (Thay thế TT 200).
- Thông tư 107/2025/TT-BTC: Hướng dẫn Chế độ kế toán hành chính sự nghiệp (Sửa đổi).
- Thông tư 108/2025/TT-BTC: Quy định về Báo cáo tài chính hợp nhất.
Quyết định hành chính
Quyết định 4014/QĐ-BTC: Cập nhật bộ thủ tục hành chính mới nhất trong lĩnh vực kế toán – kiểm toán (đã cắt giảm và đơn giản hóa nhiều thủ tục).
Những lưu ý quan trọng cho kế toán năm 2026
Năm 2026 không dành cho sự chậm trễ. Để “sống sót” và phát triển nghề nghiệp, kế toán cần:
- Thay đổi tư duy: Tuyệt đối bỏ tư duy “năm ngoái làm sao, năm nay làm vậy”. Việc áp dụng kinh nghiệm cũ vào bối cảnh luật mới (Thông tư 99, Luật thuế mới) là con đường ngắn nhất dẫn đến sai phạm.
- Đào tạo và nâng cấp hệ thống:
- Chủ động tham gia các lớp tập huấn về Thông tư 99/2025/TT-BTC.
- Làm việc ngay với nhà cung cấp phần mềm kế toán để update phiên bản mới nhất đáp ứng mẫu biểu Báo cáo tài chính mới.
- Rà soát rủi ro: Trước khi lập BCTC năm 2026, hãy rà soát lại toàn bộ số dư đầu kỳ, đảm bảo việc chuyển đổi số liệu từ chế độ cũ sang chế độ mới được thực hiện chính xác, có biên bản đối chiếu rõ ràng.
Sự thay đổi của cơ chế chính sách năm 2026 là tất yếu để phù hợp với nền kinh tế số. Với người làm kế toán, rủi ro pháp lý không nằm ở việc luật đổi mới, mà nằm ở việc chúng ta chậm thay đổi tư duy. Đừng để những sai sót trong hạch toán hay lỗ hổng về chứng từ biến bạn thành nguyên nhân gây thất thoát tài chính cho doanh nghiệp.
Để tự tin làm chủ con số và vững vàng trước mọi kỳ thanh tra thuế trong bối cảnh luật mới, việc trang bị tư duy pháp lý bài bản là bước đi khôn ngoan nhất lúc này. Tham khảo ngay Khóa học đào tạo pháp luật cho kế toán công ty của Pháp chế ICA nhé!
Mời bạn xem thêm:
