Sơ đồ bài viết
Trong cuộc đua sống còn, pháp chế thường bị xem là “hàng thứ yếu”. Tư duy phổ biến là: “Làm ra tiền đã, pháp lý tính sau”, “Công ty bé tí ai mà để ý”. Pháp lý bị coi là chiếc phanh kìm hãm tốc độ, là gánh nặng chi phí chưa cần thiết. Nhưng thực tế thương trường đã chứng minh: Giai đoạn khởi nghiệp chính là lúc nền móng pháp lý quan trọng nhất. Giống như một chiếc xe đua F1, động cơ càng mạnh thì hệ thống phanh và khung gầm càng phải chuẩn. Pháp chế bị bỏ quên trong giai đoạn khởi nghiệp không làm bạn đi nhanh hơn, nó chỉ khiến cú ngã sau này đau đớn hơn – thậm chí là sụp đổ hoàn toàn.
Vì sao pháp chế luôn nằm cuối danh sách ưu tiên của Founder?
Để giải quyết vấn đề, chúng ta cần nhìn thẳng vào tâm lý của người khởi nghiệp:
Áp lực “cơm áo gạo tiền”
Startup giai đoạn đầu (Early-stage) luôn thiếu thốn nguồn lực. Mọi đồng vốn, mọi giờ làm việc đều dồn cho Sản phẩm và Khách hàng. Pháp lý không tạo ra doanh thu ngay lập tức, nên dễ dàng bị gạt sang một bên.
E ngại chi phí và sự phức tạp
Trong mắt nhiều Founder, luật sư đồng nghĩa với “đắt đỏ”, thủ tục pháp lý đồng nghĩa với “rườm rà”. Tâm lý “Cứ làm sai đi rồi sửa” (Move fast and break things) được áp dụng sai chỗ. Họ chấp nhận nợ kỹ thuật (Technical Debt) và vô tình gánh luôn cả “Nợ pháp lý” (Legal Debt).
Lỗ hổng kiến thức của người sáng lập
Đa phần Founder xuất thân từ dân Kỹ thuật (Tech) hoặc Kinh doanh (Sales). Họ rất giỏi chuyên môn nhưng ngây thơ về luật. Họ không nhìn thấy được rủi ro tiềm ẩn trong một cái tên thương hiệu chưa đăng ký hay một hợp đồng Co-founder lỏng lẻo.
Tư duy “Mình còn quá nhỏ”
“Đợi bao giờ lớn, có tiền rồi thuê luật sư sau”. Đây là cái bẫy tư duy nguy hiểm nhất. Vì khi bạn “đủ lớn” để quan tâm đến pháp lý, thì rủi ro đã tích tụ thành khối u ác tính rồi.
5 Rủi ro “chí mạng” khi Startup bỏ quên pháp chế
Cái giá phải trả cho việc pháp chế bị bỏ quên trong giai đoạn khởi nghiệp thường đến vào lúc Startup bắt đầu có thành tựu:
Tranh chấp Sở hữu trí tuệ (IP) – Mất cả thương hiệu
Bạn dồn tâm huyết 2 năm để xây dựng thương hiệu, đổ tiền chạy Marketing. Đùng một cái, bạn nhận được thư cảnh báo vi phạm nhãn hiệu từ một bên khác, hoặc tệ hơn là bị chính nhân viên cũ/đối thủ đăng ký mất tên miền, logo.
Hậu quả: Phải đổi tên (Rebranding) khi đang đà phát triển, mất toàn bộ nhận diện thương hiệu, thậm chí bị kiện bồi thường.
“Nội chiến” Founder vì thiếu thỏa thuận cổ đông
Hợp đồng góp vốn giữa các Co-founder thường chỉ là “lời hứa của những người anh em”. Không có quy định về Vesting (cơ chế cam kết thời gian), không có quy định về quyền quyết định hay phương án chia tay.
Hậu quả: Khi một Co-founder bỏ cuộc sớm nhưng vẫn nắm giữ lượng lớn cổ phần, hoặc khi bất đồng quan điểm, Startup rơi vào bế tắc, không thể hoạt động và tan rã.
Rủi ro Lao động – Nhân sự
Tuyển dụng nhân sự bằng niềm tin, không ký hợp đồng, không đóng bảo hiểm, trả lương bằng tiền mặt để né thuế.
Hậu quả: Khi nhân sự nghỉ việc và quay lại kiện cáo, hoặc khi cơ quan Bảo hiểm/Thuế thanh tra, Startup sẽ đối mặt với án phạt khổng lồ, đủ sức quét sạch vốn liếng ít ỏi.
Rủi ro Tuân thủ (Compliance)
Đăng ký sai mã ngành nghề kinh doanh, không xin giấy phép con (đối với Fintech, Y tế, Giáo dục…), không báo cáo thuế đúng hạn.
Hậu quả: Bị đình chỉ hoạt động, phong tỏa tài khoản ngân hàng hoặc bị đưa vào danh sách đen của cơ quan thuế.
Cản trở Gọi vốn và M&A (Exit)
Đây là nỗi đau lớn nhất. Khi nhà đầu tư (VC) vào cuộc, họ sẽ thực hiện Thẩm định pháp lý (Legal Due Diligence).
- Nếu pháp lý lỏng lẻo (sổ sách kế toán không minh bạch, IP chưa đăng ký, tranh chấp lao động…), nhà đầu tư sẽ ép giá trị công ty xuống thấp (down-round) hoặc tệ hơn là hủy kèo (walk away).
- Pháp chế bị bỏ quên chính là lý do khiến nhiều Startup mất đi cơ hội gọi vốn triệu đô.
Vì sao “sửa sai” pháp lý luôn đắt hơn “làm đúng”?
Trong kỹ thuật, bạn có thể sửa code (Refactor). Nhưng trong pháp lý, có những sai lầm không thể sửa chữa.
- Bạn không thể lấy lại nhãn hiệu đã bị người khác đăng ký bảo hộ.
- Bạn không thể xóa bỏ án phạt hành chính đã bị ghi vào hồ sơ doanh nghiệp.
Chi phí để luật sư đi giải quyết tranh chấp, đi hầu tòa luôn cao gấp 10-20 lần chi phí tư vấn và thiết lập hệ thống đúng ngay từ đầu. Hơn nữa, thời gian sa lầy vào pháp lý sẽ khiến Startup mất đi “thời điểm vàng” (Timing) để chiếm lĩnh thị trường.
Giải pháp: Xây nền móng, đừng chỉ xây lầu
Startup không cần một bộ máy pháp chế cồng kềnh như tập đoàn, nhưng cần tư duy đúng:
Tích hợp pháp chế vào DNA chiến lược
Hãy coi pháp lý là một phần của sản phẩm (đặc biệt với các Startup công nghệ tài chính, thương mại điện tử). Pháp lý là “tính năng an toàn” giúp sản phẩm được phép lưu hành.
Ưu tiên những vấn đề cốt lõi (Must-have)
Nếu ngân sách hạn hẹp, hãy ưu tiên làm chuẩn 3 thứ này trước:
- Thỏa thuận cổ đông (Shareholders’ Agreement): Quy định rõ luật chơi giữa các Founder.
- Sở hữu trí tuệ: Đăng ký ngay nhãn hiệu, bản quyền phần mềm.
- Hợp đồng mẫu: Hợp đồng lao động và Hợp đồng dịch vụ với khách hàng.
Tìm kiếm sự trợ giúp phù hợp
Không cần tuyển In-house Legal ngay. Hãy tìm đến các Luật sư tư vấn theo giờ hoặc các nền tảng công nghệ pháp lý (LegalTech) cung cấp biểu mẫu chuẩn. Quan trọng là có người tham vấn trước các quyết định lớn.
Đừng để câu chuyện “Pháp chế bị bỏ quên trong giai đoạn khởi nghiệp” trở thành tiêu đề báo chí viết về thất bại của bạn. Startup muốn đi xa, không thể chỉ chạy nhanh. Startup thành công không chỉ nhờ ý tưởng đột phá, mà còn nhờ nền tảng pháp lý vững chắc. Làm pháp lý sớm không làm Startup chậm lại, mà giúp bạn tránh được những cú sụp đổ bất ngờ khi quy mô lớn dần.
Đừng để rủi ro trở thành hiện thực. Hãy tham gia ngay khóa học pháp chế doanh nghiệp của Pháp chế ICA dành cho Startup & Founder để trang bị tư duy quản trị rủi ro bài bản và “tấm khiên” pháp lý vững chắc bảo vệ giấc mơ khởi nghiệp của bạn.
Mời bạn xem thêm:
