Sơ đồ bài viết
Trong giới kinh doanh và đầu tư, người ta thường rỉ tai nhau những “chiêu thức” để giảm bớt nghĩa vụ thuế, rút ngắn thủ tục hành chính hay lách qua các khe cửa hẹp của quy định. Nhiều người coi đó là sự “khôn ngoan”, là biết tận dụng thời cơ. Tuy nhiên, thực tế chứng minh rằng ranh giới giữa việc vận dụng luật hợp pháp và hành vi lách luật trái đạo đức (thậm chí trái luật) là vô cùng mong manh. Rất nhiều đại án kinh tế, bất động sản gần đây khởi nguồn từ chính tư duy “lách luật” này. Hôm nay, Phapche.edu.vn sẽ cùng đi sâu phân tích chủ đề: Hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “lách luật”, giúp bạn định vị lại tư duy pháp lý để phát triển bền vững.
Hiểu đúng khái niệm: “Lách luật” và “Vận dụng luật” khác nhau thế nào?
Để tránh rủi ro, trước hết phải gọi tên đúng hành vi của mình.
Vận dụng luật – Kỹ năng của người am hiểu
Vận dụng luật là hành vi hợp pháp, được Nhà nước khuyến khích và bảo vệ. Đó là khi bạn hiểu sâu sắc các quy định để lựa chọn phương án tối ưu nhất cho mình trong khuôn khổ cho phép.
- Bản chất: Làm đúng quy định, đúng tinh thần và mục đích của luật.
- Ví dụ: Doanh nghiệp lựa chọn thành lập tại địa bàn khó khăn để hưởng ưu đãi thuế TNDN; Người lao động đăng ký giảm trừ gia cảnh để tối ưu thuế TNCN.
- Kết quả: Tối ưu chi phí, an toàn tuyệt đối.
Lách luật – Trò chơi may rủi
Lách luật là hành vi lợi dụng những “khoảng trống” (kẽ hở) mà pháp luật chưa quy định kịp, hoặc cố tình hiểu sai câu chữ để đạt được mục đích có lợi cho mình nhưng đi ngược lại lợi ích chung hoặc ý chí của nhà làm luật.
- Bản chất: Về hình thức có vẻ “đúng quy trình”, nhưng về bản chất là che giấu một giao dịch khác hoặc trốn tránh nghĩa vụ.
- Ví dụ: Ký “Hợp đồng ủy quyền toàn phần” để bán nhà đất nhằm trốn thuế chuyển nhượng; Ký “Hợp đồng cộng tác viên” với nhân viên làm việc full-time để trốn đóng BHXH.
- Kết quả: Tiềm ẩn rủi ro bị truy thu, phạt nặng, thậm chí xử lý hình sự khi cơ quan chức năng “hậu kiểm”.
Vì sao cần hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “lách luật”?
Tránh rơi vào “bẫy pháp lý” vô hình
Nhiều người “lách luật” với tâm lý: “Luật không cấm thì tôi được làm”. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật còn có các nguyên tắc chung (như nguyên tắc thiện chí, trung thực trong Bộ luật Dân sự). Khi có tranh chấp, Tòa án thường xét xử dựa trên bản chất thật của giao dịch (Substance over Form) chứ không chỉ dựa trên tên gọi hợp đồng. Nếu bị xác định là “Giao dịch giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác”, mọi toan tính lách luật sẽ sụp đổ, giao dịch bị tuyên vô hiệu.
Bảo vệ quyền lợi lâu dài
Lợi ích từ việc lách luật thường là ngắn hạn (tiết kiệm được một ít tiền thuế, phí), nhưng rủi ro là dài hạn:
- Bị truy thu thuế kèm tiền phạt chậm nộp khổng lồ sau nhiều năm.
- Bị đối tác “lật kèo” vì họ nắm thóp việc mình đang làm sai (Ví dụ: Bên bán nhà lật kèo hủy hợp đồng ủy quyền vì biết bên mua đang lách luật trốn thuế).
Sự thay đổi của cơ chế chính sách
Pháp luật luôn vận động. Một hành vi hôm nay là “kẽ hở” có thể lách được, ngày mai Quốc hội ban hành Luật mới bịt kín kẽ hở đó và có điều khoản truy hồi/xử lý nghiêm khắc. Người không hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “lách luật” sẽ là người chịu trận đầu tiên.
Các “điểm nóng” dễ phát sinh rủi ro khi lách luật
Nếu bạn đang tham gia vào các lĩnh vực sau, hãy đặc biệt cảnh giác với những lời khuyên “lách luật”:
- Bất động sản:
- Kê khai giá chuyển nhượng thấp hơn thực tế để né thuế (Rủi ro bị khởi tố tội trốn thuế).
- Mua bán nhà đất qua vi bằng, giấy tay, ủy quyền định đoạt (Rủi ro mất trắng tài sản).
- Lao động – Bảo hiểm:
- Tách nhỏ thu nhập thành các khoản phụ cấp không chịu BHXH trái quy định.
- Ký chuỗi hợp đồng thử việc/cộng tác viên liên tục.
- Tài chính – Thuế:
- Mua bán hóa đơn để cân đối đầu vào – đầu ra.
- Chuyển giá nội bộ để trốn thuế TNDN.
Làm sao để hiểu pháp luật đúng và tránh rủi ro?
Thay đổi tư duy: Từ “Đối phó” sang “Tuân thủ chủ động”
Đừng coi pháp luật là vật cản cần bước qua. Hãy coi pháp luật là hành lang an toàn bảo vệ bạn. Văn hóa tuân thủ giúp doanh nghiệp đi đường dài, dễ gọi vốn và tăng uy tín thương hiệu.
Tìm hiểu bản chất và tinh thần của luật
Đừng chỉ đọc câu chữ bề mặt. Hãy đặt câu hỏi: Tại sao Nhà nước ra quy định này? Mục đích quản lý là gì? Khi hiểu được “ý chí của nhà làm luật”, bạn sẽ biết hành vi của mình có đi ngược lại ý chí đó hay không.
Áp dụng tư duy quản trị rủi ro
Trước khi quyết định thực hiện một phương án “có vẻ lách luật”, hãy làm bài toán cân não:
- Lợi ích thu được: Tiết kiệm 100 triệu đồng.
- Rủi ro tiềm ẩn: Phạt 300 triệu đồng + Mất uy tín + Nguy cơ hình sự. -> Nếu rủi ro > lợi ích, hãy dừng lại ngay.
Tham vấn chuyên gia cho các giao dịch lớn
Đừng tự suy diễn luật theo cách mình muốn hiểu. Với các giao dịch giá trị lớn, hãy thuê luật sư tư vấn. Luật sư không phải để bày cách lách luật, mà để giúp bạn tìm ra phương án tối ưu nhất trong khuôn khổ an toàn. “Lách luật” giống như việc đi xe máy leo lên vỉa hè khi tắc đường. Bạn có thể đi nhanh hơn người khác một đoạn, nhưng bạn luôn nơm nớp lo sợ cảnh sát giao thông và có thể gây tai nạn bất cứ lúc nào.
Hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “lách luật” chính là chọn đi đúng làn đường. Có thể chậm hơn một chút về lợi nhuận trước mắt, nhưng bạn sẽ đến đích an toàn, bền vững và ngẩng cao đầu. Hãy nhớ: Người thông minh là người biết vận dụng luật để tối ưu quyền lợi, chứ không phải người đánh cược sự nghiệp vào những kẽ hở pháp lý.
Để có được tư duy pháp lý sắc bén, phân biệt rõ đâu là “bẫy”, đâu là “cơ hội” và kỹ năng soạn thảo các văn bản chặt chẽ, không kẽ hở (nhưng cũng không vi phạm pháp luật): Hãy trang bị kiến thức nền tảng ngay hôm nay với Khoá học hợp đồng: Thiết kế, Soạn thảo và Rà soát.
Mời bạn xem thêm:
