Hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ sự chủ quan của người quản lý

Sơ đồ bài viết

Trong vận hành doanh nghiệp, khi nhắc đến “rủi ro pháp lý”, chúng ta thường nghĩ ngay đến những vụ kiện tụng, tranh chấp hợp đồng hay sự gian lận cố ý. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một “tảng băng chìm” nguy hiểm hơn nhiều. Nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng không xuất phát từ ác ý, mà bắt nguồn từ việc người lãnh đạo ra quyết định dựa trên kinh nghiệm cũ, niềm tin cá nhân hoặc xem nhẹ các quy trình thủ tục. Chính vì vậy, việc hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ sự chủ quan của người quản lý không còn là một lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn phát triển an toàn và bền vững trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động.

Bài viết này của Pháp chế ICA sẽ đi sâu phân tích nguyên nhân của những rủi ro này và đề xuất các giải pháp thực tế giúp ban lãnh đạo kiểm soát pháp lý hiệu quả.

Hiểu pháp luật giúp quản lý tránh rủi ro chủ quan như thế nào?

Có một tư duy cũ kỹ cần loại bỏ: Pháp luật chỉ dùng để “đối phó khi có tranh chấp”. Đối với người quản lý hiện đại, pháp luật là nền tảng của tư duy chiến lược.

Việc am hiểu pháp luật giúp người quản lý:

Ra quyết định đúng ngay từ đầu: Khi hiểu luật, mọi chỉ đạo về nhân sự, kinh doanh hay tài chính đều nằm trong hành lang an toàn, loại bỏ các quyết định cảm tính.
Thiết lập quy trình tuân thủ: Thay vì quản lý theo sự vụ, người lãnh đạo sẽ xây dựng được hệ thống quy trình chuẩn, giảm thiểu sai sót do con người.
Nhận diện sớm rủi ro: Có khả năng “đánh hơi” thấy nguy cơ tiềm ẩn trong các điều khoản hợp đồng lỏng lẻo hay các chính sách nhân sự chưa phù hợp.

Quá trình này giúp chuyển hóa vai trò của pháp lý trong doanh nghiệp: Từ một “gánh nặng thủ tục” trở thành “công cụ quản trị rủi ro” đắc lực.

Tại sao sự chủ quan của người quản lý lại gây rủi ro pháp lý?

Sự chủ quan thường ngụy trang dưới vỏ bọc của “sự linh hoạt” hoặc “kinh nghiệm lâu năm”. Dưới đây là 4 nguyên nhân chính khiến sự chủ quan trở thành “tử huyệt” của doanh nghiệp:

Thiếu kiến thức nền tảng về pháp luật

Nhiều chủ doanh nghiệp hoặc quản lý cấp trung giỏi chuyên môn nhưng hổng kiến thức Luật Doanh nghiệp, Luật Lao động hay Luật Thương mại. Khi ra quyết định chỉ dựa vào “thông lệ” hoặc kinh nghiệm cá nhân mà không đối chiếu quy định hiện hành, họ vô tình đẩy công ty vào thế vi phạm pháp luật.

Bỏ qua hoặc xem nhẹ quy trình

Tư duy “làm nhanh gọn”, “tin nhau là chính” rất phổ biến ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Ký hợp đồng nhưng không rà soát kỹ các điều khoản loại trừ trách nhiệm.
Giao việc, phân quyền bằng miệng mà không có văn bản ủy quyền hợp pháp.
Không chú trọng lưu trữ hồ sơ, chứng từ. Khi tranh chấp xảy ra, doanh nghiệp hoàn toàn đuối lý vì không có bằng chứng bảo vệ mình.

Chủ quan trong quản lý nhân sự

Rủi ro nhân sự là một trong những rủi ro lớn nhất đến từ sự chủ quan. Việc tin tưởng nhân viên là tốt, nhưng thiếu cơ chế kiểm soát là sai lầm.

Nhân viên kinh doanh tự ý cam kết vượt quyền với khách hàng.
Bộ phận HR hoặc Kế toán không được cập nhật luật, dẫn đến tính lương sai, đóng bảo hiểm sai, gây ra các khiếu kiện lao động hoặc bị phạt thuế.

Chậm cập nhật thay đổi pháp luật

Hệ thống pháp luật Việt Nam thường xuyên có sự điều chỉnh. Một quy định hôm qua là đúng, hôm nay có thể đã lạc hậu. Sự chủ quan, lười cập nhật kiến thức khiến doanh nghiệp vận hành theo lối mòn cũ, dẫn đến các rủi ro bị xử phạt hành chính, truy thu thuế hoặc thua kiện không đáng có.

Giải pháp giúp người quản lý hiểu pháp luật và giảm rủi ro

Để khắc phục tình trạng trên, doanh nghiệp cần một chiến lược bài bản để nâng cao năng lực pháp lý cho đội ngũ quản lý.

Xây dựng hệ thống pháp chế nội bộ vững mạnh

Bộ phận pháp chế (In-house Counsel): Cần được tham gia ngay từ giai đoạn hoạch định chiến lược, không phải chỉ xuất hiện để “dọn dẹp hậu quả”.
Tư vấn pháp lý độc lập (External Counsel): Với các doanh nghiệp SME chưa đủ lực lập ban pháp chế, việc thuê luật sư tư vấn thường xuyên là giải pháp tối ưu chi phí để có góc nhìn khách quan và chuyên môn sâu.

Thiết lập quy trình tuân thủ pháp luật (Compliance)

Áp dụng mô hình kiểm soát 3 tầng để loại bỏ sự chủ quan:

Tầng 1: Nhận diện rủi ro pháp lý tại từng bộ phận.
Tầng 2: Thiết lập chốt kiểm soát (Check-list pháp lý).
Tầng 3: Giám sát, đánh giá và cải thiện liên tục. Cần xây dựng quy chế nội bộ rõ ràng, quy chuẩn hóa các quy trình ký kết hợp đồng, tuyển dụng, sa thải và quản lý tài chính.

Đào tạo và nâng cao nhận thức pháp luật

Tổ chức các buổi workshop định kỳ cập nhật luật mới cho cấp quản lý.
Đào tạo chuyên sâu cho các bộ phận rủi ro cao như HR, Kế toán, Kinh doanh (Sales).
Lồng ghép chỉ số tuân thủ pháp luật vào KPI đánh giá hiệu quả công việc để nâng cao ý thức trách nhiệm.

Kiểm tra, đánh giá pháp lý định kỳ (Legal Audit)

Tương tự như khám sức khỏe định kỳ, doanh nghiệp cần thực hiện Legal Audit:

Rà soát toàn bộ nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp.
Thực hiện kỹ lưỡng trước các giao dịch lớn như gọi vốn, đầu tư, M&A.
Thường xuyên rà soát lại các mẫu hợp đồng, điều khoản phạt vi phạm và giải quyết tranh chấp để đảm bảo chúng vẫn còn hiệu lực và bảo vệ tốt nhất cho công ty.

Ứng dụng công nghệ pháp lý (LegalTech)

Sử dụng phần mềm quản lý hợp đồng và hồ sơ pháp lý giúp lưu trữ khoa học, dễ dàng tra cứu. Các công cụ này còn có tính năng nhắc nhở thời hạn pháp lý, cập nhật văn bản luật mới, giúp người quản lý không bao giờ bị “chậm luật”.

Việc tự mày mò giữa “rừng luật” có thể khiến bạn mất nhiều thời gian và vẫn không an tâm. Hãy để chúng tôi giúp bạn hệ thống hóa tư duy pháp lý một cách bài bản nhất. Tham khảo ngay khóa học pháp chế doanh nghiệp.

Biến pháp lý thành văn hóa quản trị trong doanh nghiệp

Pháp luật không phải là việc riêng của bộ phận pháp chế hay luật sư. Để hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ sự chủ quan của người quản lý, tư duy pháp lý phải thấm nhuần vào văn hóa doanh nghiệp.

Người quản lý đóng vai trò là “ngọn hải đăng” dẫn dắt văn hóa tuân thủ. Trước mỗi quyết định, hãy tập thói quen đặt câu hỏi: “Việc này có đúng luật không?” và “Rủi ro pháp lý là gì?”. Một doanh nghiệp có văn hóa thượng tôn pháp luật không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn gia tăng tính minh bạch và nâng cao uy tín trong mắt đối tác, nhà đầu tư.

Sự chủ quan của người quản lý chính là “kẻ hở” lớn nhất khiến rủi ro pháp lý xâm nhập và gây hại cho doanh nghiệp. Việc thay đổi tư duy, từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản lý dựa trên nền tảng pháp lý là bước chuyển mình cần thiết. Hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ sự chủ quan của người quản lý không chỉ là trách nhiệm bảo vệ tài sản của công ty, mà còn là nền tảng cốt lõi để xây dựng một doanh nghiệp phát triển bền vững và thịnh vượng.

Mời bạn xem thêm:

5/5 - (1 bình chọn)

Giỏ hàng