Sơ đồ bài viết
Thương lượng và hòa giải hiện nay là phương thức giải quyết tranh chấp được ưu tiên hàng đầu trong các quan hệ dân sự, kinh doanh thương mại. Lý do đơn giản là vì phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian, giảm thiểu chi phí tố tụng và quan trọng nhất là giữ gìn được mối quan hệ giữa các bên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít trường hợp vì thiếu kiến thức pháp lý, các bên đã đưa ra những thỏa thuận sai lầm. Hậu quả là thỏa thuận bị vô hiệu, mất quyền khởi kiện hoặc nghiêm trọng hơn là vô tình vi phạm pháp luật hình sự. Vì vậy, hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi thương lượng, hòa giải là điều kiện tiên quyết giúp bạn bảo vệ quyền lợi hợp pháp và đạt được kết quả công bằng, hợp lý nhất.
Lợi ích của việc hiểu pháp luật khi thương lượng, hòa giải
Nhiều người cho rằng thương lượng chỉ cần “thuận mua vừa bán” hoặc dựa trên tình cảm. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc trang bị kiến thức mang lại 4 lợi ích cốt lõi:
Xác định đúng bản chất tranh chấp
Khi có sự vụ xảy ra, kiến thức pháp luật giúp bạn phân biệt rõ ràng đây là tranh chấp Dân sự, Thương mại hay có dấu hiệu Hình sự.
- Tránh nhầm lẫn: Bạn sẽ không nhầm lẫn giữa việc bồi thường thiệt hại dân sự đơn thuần với trách nhiệm hình sự (tù tội, án tích) do cơ quan tố tụng xử lý.
- Áp dụng đúng luật: Biết được mình cần mở Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại hay Bộ luật Hình sự để đối chiếu.
Nắm rõ quyền và nghĩa vụ của các bên
Hiểu luật giúp bạn biết rõ vị thế của mình:
- Bạn có quyền yêu cầu đối phương bồi thường những khoản nào? (Thiệt hại thực tế, tổn thất tinh thần, chi phí cơ hội…).
- Bạn có nghĩa vụ phải thực hiện những gì?
- Lợi ích: Bạn sẽ không bao giờ chấp nhận những điều khoản bất lợi vô lý hoặc vượt quá nghĩa vụ mà pháp luật quy định. Đồng thời, bạn tránh bị đối phương gây áp lực, ép buộc trong quá trình đàm phán.
Dự đoán và kiểm soát rủi ro pháp lý
Việc hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi thương lượng, hòa giải giúp bạn nhận diện các “bẫy” pháp lý:
- Các thỏa thuận có nguy cơ bị vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.
- Các thỏa thuận ký kết trong trạng thái bị lừa dối hoặc cưỡng ép sẽ không có giá trị.
- Lưu ý quan trọng: Bạn cần hiểu rằng hòa giải không đúng trình tự luật định sẽ không làm chấm dứt trách nhiệm pháp lý. Đặc biệt, trong một số vụ án hình sự, việc hòa giải xong xuôi không đồng nghĩa với việc vụ án bị đình chỉ.
Xây dựng thỏa thuận khả thi
Một biên bản hòa giải thành công không chỉ là cái bắt tay, mà phải là văn bản có tính thực thi. Kiến thức pháp lý giúp bạn soạn thảo văn bản chặt chẽ, đầy đủ căn cứ và chứng cứ, giảm thiểu tối đa nguy cơ tranh chấp phát sinh lại từ chính tờ giấy thỏa thuận đó.
Các rủi ro pháp lý cần tránh và cách phòng ngừa
Để quá trình thương lượng diễn ra an toàn, bạn cần nắm bắt các rủi ro thường gặp và cách “hóa giải” chúng theo hướng dẫn dưới đây:
Các rủi ro pháp lý thường gặp
- Thỏa thuận miệng: “Lời nói gió bay”, khi ra tòa hoặc cơ quan chức năng, thỏa thuận miệng rất khó chứng minh.
- Nội dung chung chung: Ví dụ ghi “Bên A bồi thường cho bên B” nhưng không ghi rõ số tiền, thời hạn trả, phương thức trả.
- Thiếu chế tài: Không quy định hậu quả nếu một bên “lật kèo”.
- Ảo tưởng về hòa giải hình sự: Nghĩ rằng chỉ cần bồi thường tiền là xong, trong khi hành vi đó (ví dụ: gây thương tích nặng, lừa đảo số tiền lớn) thuộc diện Nhà nước bắt buộc khởi tố.
Cách phòng ngừa khi thương lượng (trực tiếp)
Khi hai bên tự ngồi lại với nhau:
- Ghi nhận bằng văn bản: Luôn luôn lập biên bản làm việc.
- Xác nhận chứng cứ: Sử dụng Email, tin nhắn xác nhận lại các nội dung đã thống nhất để làm bằng chứng.
- Tuân thủ thẩm quyền: Không đưa ra các cam kết vượt quá quyền hạn của mình (ví dụ: nhân viên tự ý cam kết thay cho giám đốc công ty mà không có ủy quyền).
Cách phòng ngừa khi hòa giải (có bên thứ ba)
Nếu cần người trung gian hòa giải:
- Chọn mặt gửi vàng: Lựa chọn hòa giải viên có chuyên môn pháp lý và hiểu rõ lĩnh vực tranh chấp (đất đai, thương mại, lao động…).
- Hiểu vai trò: Hòa giải viên chỉ là người hỗ trợ, dẫn dắt. Họ không có quyền ra quyết định thay cho các bên như Thẩm phán hay Trọng tài.
Soạn thảo thỏa thuận hòa giải đúng pháp luật
Một văn bản thỏa thuận an toàn cần có đủ các mục sau:
- Mô tả sự kiện: Tóm tắt ngắn gọn lý do tranh chấp.
- Xác định thiệt hại: Liệt kê thiệt hại thực tế (kèm hóa đơn, chứng từ nếu có).
- Nghĩa vụ: Bên nào làm gì? (Trả tiền, sửa chữa, xin lỗi công khai…).
- Biện pháp bảo đảm: Đặt cọc, bảo lãnh hoặc giữ tài sản để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ.
- Chế tài vi phạm: Phạt bao nhiêu % hoặc xử lý thế nào nếu vi phạm thỏa thuận.
- Cơ chế giải quyết: Nếu phát sinh tranh chấp mới thì kiện ra đâu?
Tham khảo Khoá học hợp đồng: Thiết kế, Soạn thảo và Rà soát của Pháp chế ICA
Phân biệt hòa giải Dân sự/Thương mại và Hình sự
Đây là điểm mấu chốt của việc hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi thương lượng, hòa giải:
- Dân sự/Thương mại: Thỏa thuận của các bên là tối thượng (miễn không trái luật). Có giá trị ràng buộc cao.
- Hình sự: Việc hòa giải, bồi thường chỉ là tình tiết giảm nhẹ hoặc là căn cứ để cơ quan tố tụng xem xét (miễn trách nhiệm hình sự hoặc giảm án). Nó không mặc nhiên khiến vụ án biến mất.
Nguyên tắc pháp lý cốt lõi cần tuân thủ
Dù thương lượng về vấn đề gì, bạn cũng không được “vượt rào” 3 nguyên tắc sau của Bộ luật Dân sự 2015:
- Nguyên tắc tự do, tự nguyện: Mọi thỏa thuận phải xuất phát từ ý chí tự nguyện của các bên. Bất kỳ sự ép buộc nào cũng khiến thỏa thuận vô hiệu. Tuy nhiên, tự do nhưng không được trái pháp luật và đạo đức xã hội (Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015).
- Nguyên tắc công bằng, hợp lý: Không được lừa dối, che giấu thông tin để đạt được thỏa thuận bất công. Nội dung thỏa thuận phải phản ánh đúng bản chất sự việc.
- Nguyên tắc thiện chí, trung thực: Các bên phải hợp tác giải quyết. Tránh tình trạng dùng chiêu trò “hòa giải giả tạo” để kéo dài thời gian tẩu tán tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ.
Cần tìm hiểu những văn bản pháp luật nào?
Để tự tin hơn, bạn nên tham khảo các văn bản luật gốc liên quan đến vấn đề của mình:
- Bộ luật Dân sự 2015: “Kinh thánh” cho mọi giao dịch, hợp đồng, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Xem Điều 308 – 316 về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ).
- Luật Thương mại: Áp dụng cho tranh chấp kinh doanh giữa các thương nhân (Xem Điều 305 – 311 về chế tài phạt vi phạm).
- Luật Trọng tài thương mại: Nếu hợp đồng có điều khoản trọng tài, bạn cần biết giá trị phán quyết của trọng tài là chung thẩm.
- Bộ luật Tố tụng hình sự: Cần đọc kỹ nếu tranh chấp liên quan đến hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản có dấu hiệu tội phạm.
Hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi thương lượng, hòa giải không chỉ là câu khẩu hiệu mà là kỹ năng sinh tồn trong xã hội hiện đại. Kiến thức pháp lý giúp bạn nhận diện rủi ro sớm, xây dựng được những bản thỏa thuận chặt chẽ và tránh những hậu quả đáng tiếc về sau. Thay vì lo lắng, hãy trang bị kiến thức để biến tranh chấp thành cơ hội tìm ra giải pháp công bằng, hợp tình, hợp lý và bền vững cho tất cả các bên.
Mời bạn xem thêm:
