Sơ đồ bài viết
Khi bắt đầu hành trình khởi nghiệp, hầu hết các Founder thường dồn 100% năng lượng vào phát triển sản phẩm, tìm kiếm thị trường và gọi vốn. Yếu tố pháp lý thường bị xếp vào hàng “thứ yếu”, chỉ được quan tâm khi sự việc đã rồi. Tuy nhiên, thực tế tàn khốc cho thấy rất nhiều startup tiềm năng sụp đổ không phải vì mô hình kinh doanh tồi, mà vì những “lỗ hổng” pháp lý: tranh chấp nội bộ giữa các co-founder, mất quyền sở hữu thương hiệu, hoặc bị xử phạt nặng về thuế. Chính vì vậy, hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi mới khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện tuân thủ, mà là bước nền tảng bắt buộc để doanh nghiệp phát triển bền vững và bảo vệ thành quả của mình.
Vì sao Startup cần hiểu pháp luật ngay từ giai đoạn đầu?
Nhiều người cho rằng “doanh nghiệp nhỏ thì ai để ý”. Đây là tư duy sai lầm dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Khởi nghiệp là giai đoạn rủi ro pháp lý cao nhất
Ở giai đoạn đầu, Startup thường thiếu hụt nguồn lực tài chính và chưa có bộ phận pháp chế chuyên biệt. Các quyết định thường được đưa ra rất nhanh để chớp thời cơ, dẫn đến việc bỏ qua các quy trình, thủ tục pháp lý an toàn.
Sai sót ban đầu rất khó khắc phục
- Một thỏa thuận miệng về tỷ lệ chia tiền khi doanh nghiệp chưa có lãi có thể biến thành cuộc chiến pháp lý dai dẳng khi doanh nghiệp thành công.
- Việc quên đăng ký nhãn hiệu có thể khiến bạn mất trắng thương hiệu vào tay đối thủ chỉ sau một đêm.
- Khai báo vốn ảo hay sai sót về thuế có thể để lại “vết đen” trong hồ sơ doanh nghiệp, gây khó khăn cho việc gọi vốn sau này.
Chủ động phòng ngừa thay vì “chữa cháy”
Hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi mới khởi nghiệp giúp bạn thiết lập luật chơi rõ ràng ngay từ đầu. Thay vì tốn hàng trăm triệu đồng để thuê luật sư giải quyết tranh chấp, bạn chỉ cần tuân thủ đúng quy định để ngăn chặn rủi ro phát sinh.
Các lĩnh vực pháp lý quan trọng Startup cần đặc biệt chú ý
Để con thuyền khởi nghiệp không bị “thủng đáy” giữa khơi, các Founder cần nắm vững 6 trụ cột pháp lý sau:
Pháp luật về Sở hữu trí tuệ (SHTT)
Ý tưởng, công nghệ và thương hiệu là tài sản lớn nhất của Startup. Đừng đợi sản phẩm ra mắt mới đi đăng ký.
- Hành động ngay: Đăng ký bảo hộ nhãn hiệu (Logo, tên thương hiệu), bản quyền tác giả hoặc sáng chế (nếu có).
- Nguyên tắc: Tại Việt Nam, ai đăng ký trước người đó được ưu tiên. Nếu không làm sớm, bạn có nguy cơ bị “đạo nhái” hoặc bị chính đối thủ kiện ngược lại vì vi phạm nhãn hiệu.
Pháp lý nội bộ – Thỏa thuận giữa các sáng lập viên (Co-founder Agreement)
Đây là nguyên nhân hàng đầu khiến các team tan rã. Tình cảm anh em, bạn bè không thể thay thế văn bản pháp lý.
- Vì sao cần văn bản? Để tránh mâu thuẫn khi phân chia lợi nhuận, ghi nhận công sức đóng góp hoặc khi định hướng kinh doanh thay đổi.
- Nội dung cốt lõi: Cần quy định rõ tỷ lệ góp vốn, quyền hạn điều hành, cơ chế ra quyết định (bao nhiêu % thì được thông qua), và quan trọng nhất là phương án thoái vốn (nếu một người muốn rời đi thì cổ phần xử lý thế nào?).
- Tuyệt đối tránh thỏa thuận miệng: Lời nói gió bay, giấy trắng mực đen mới là bằng chứng pháp lý.
Pháp lý doanh nghiệp và Thuế
- Chọn loại hình: Cân nhắc giữa Công ty TNHH (quản lý chặt chẽ, ít rủi ro) và Công ty Cổ phần (dễ gọi vốn, linh hoạt chuyển nhượng).
- Vốn điều lệ: Hãy trung thực. Góp vốn đúng, đủ và đúng hạn. Việc khai khống vốn điều lệ để “làm đẹp hồ sơ” tiềm ẩn rủi ro bị phạt hành chính và chịu trách nhiệm vô hạn nếu công ty mắc nợ.
- Tuân thủ Thuế: Thực hiện đầy đủ chế độ hóa đơn, chứng từ và báo cáo thuế ngay từ tháng đầu tiên hoạt động để tránh bị khóa mã số thuế.
Hợp đồng và Pháp luật lao động
- Hợp đồng kinh doanh: Mọi giao dịch với đối tác, khách hàng phải có hợp đồng quy định rõ quyền lợi, nghĩa vụ và chế tài phạt vi phạm.
- Hợp đồng lao động: Dù là Startup quy mô nhỏ, quan hệ lao động vẫn cần rõ ràng. Hiểu luật giúp bạn cân bằng quyền lợi nhân sự và tránh các rủi ro bị kiện tụng hoặc xử phạt do làm sai Luật Lao động.
Bảo mật thông tin và dữ liệu
Dữ liệu khách hàng và bí mật kinh doanh là “mỏ vàng” của Startup.
- Hãy yêu cầu nhân viên và đối tác ký Thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA).
- Xây dựng quy trình bảo mật nội bộ để tránh rò rỉ dữ liệu ra bên ngoài.
Giấy phép kinh doanh và giấy phép con
Một số ngành nghề (như giáo dục, y tế, vận tải, thương mại điện tử…) yêu cầu giấy phép đủ điều kiện kinh doanh (giấy phép con). Startup cần xin đủ giấy phép này trước khi vận hành để tránh bị đình chỉ hoạt động.
Nguyên tắc pháp lý Startup nên áp dụng ngay từ đầu
Để hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi mới khởi nghiệp một cách hiệu quả, Founder hãy ghi nhớ 3 nguyên tắc vàng:
- Văn bản hóa mọi thỏa thuận: Không tin vào sự “quen biết” hay lời hứa suông. Mọi thỏa thuận về tiền bạc, quyền lợi phải được lập thành văn bản.
- Tuân thủ thay vì đối phó: Hãy chủ động tìm hiểu và làm đúng luật ngay từ đầu. Chi phí tuân thủ luôn rẻ hơn chi phí nộp phạt.
- Tham vấn chuyên gia: Đối với các quyết định lớn như gọi vốn, phân chia cổ phần hay ký kết hợp đồng giá trị lớn, đừng tiếc tiền tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp chế.
Khởi nghiệp là một hành trình đầy chông gai, và pháp luật chính là tấm khiên bảo vệ bạn trước những sóng gió thương trường. Hiểu pháp luật để tránh rủi ro khi mới khởi nghiệp không phải là gánh nặng, mà là tư duy của những nhà sáng lập có tầm nhìn. Đầu tư thời gian để xây dựng một khung pháp lý vững chắc sẽ giúp Startup giảm thiểu tranh chấp nội bộ, tránh mất mát tài sản và tập trung toàn lực cho tăng trưởng kinh doanh.
Rủi ro pháp lý có thể “giết chết” Startup nhanh hơn cả đối thủ cạnh tranh. Để không rơi vào tình cảnh “mất bò mới lo làm chuồng”, hãy trang bị ngay kiến thức nền tảng với khóa học pháp chế doanh nghiệp của Pháp chế ICA. Khóa học cung cấp trọn bộ kiến thức thực chiến về: Soạn thảo hợp đồng, quản trị nội bộ, sở hữu trí tuệ và tuân thủ pháp luật dành riêng cho chủ doanh nghiệp và nhân sự quản lý.
Mời bạn xem thêm:
