Sơ đồ bài viết
Trong nền kinh tế thị trường, bất kỳ doanh nghiệp nào muốn tồn tại và phát triển bền vững đều phải vận hành dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp tại Việt Nam khá phức tạp, đan xen giữa luật chung và nhiều luật chuyên ngành.
Việc nắm rõ “bản đồ” pháp lý này không chỉ giúp chủ doanh nghiệp tránh được các rủi ro xử phạt mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh nhờ quản trị minh bạch. Bài viết dưới đây của phapche.edu.vn sẽ tổng hợp chi tiết các văn bản pháp lý cốt lõi mà mọi doanh nghiệp cần biết.
Giới thiệu chung về hệ thống pháp luật áp dụng cho doanh nghiệp
Doanh nghiệp không chỉ chịu sự điều chỉnh của một đạo luật duy nhất, mà phải tuân thủ một hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp đa ngành và nhiều tầng nấc.
Về cơ bản, hệ thống này được cấu trúc như hình kim tự tháp:
- Văn bản nền tảng: Luật Doanh nghiệp 2020 (quy định về sự ra đời và tổ chức bộ máy).
- Văn bản chuyên ngành: Các luật điều chỉnh từng hành vi cụ thể (Thuế, Lao động, Đầu tư…).
- Văn bản hướng dẫn: Các Nghị định, Thông tư giúp chi tiết hóa cách thực thi luật.
Hiểu đúng và đủ về hệ thống này là bước đầu tiên để xây dựng chiến lược kinh doanh an toàn và hiệu quả.
Văn bản pháp luật chính điều chỉnh hoạt động doanh nghiệp: Luật Doanh nghiệp 2020
Trong hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp, văn bản giữ vai trò “xương sống” chính là Luật Doanh nghiệp 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021).
Đây là văn bản pháp lý trung tâm, quy định các vấn đề cốt lõi nhất về sự hình thành và vận hành của một pháp nhân kinh doanh:
- Loại hình doanh nghiệp: Quy định rõ đặc điểm pháp lý của Công ty TNHH, Công ty Cổ phần, Doanh nghiệp tư nhân, Công ty Hợp danh.
- Quyền và nghĩa vụ: Xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm tài sản của chủ sở hữu, thành viên góp vốn và cổ đông.
- Cơ cấu quản trị: Quy định mô hình tổ chức bộ máy quản lý, thẩm quyền của Giám đốc, Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên.
- Quản lý vốn: Các quy định về tăng/giảm vốn điều lệ, huy động vốn và chia lợi nhuận.
Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp
Luật Doanh nghiệp chỉ quy định khung pháp lý chung. Để áp dụng vào thực tế, doanh nghiệp cần tham chiếu đến các văn bản dưới luật nằm trong hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp:
Nghị định của Chính phủ
Nghị định đóng vai trò hướng dẫn chi tiết việc thực thi các điều khoản trong Luật. Các Nghị định quan trọng bao gồm:
- Nghị định về đăng ký doanh nghiệp: Hướng dẫn hồ sơ, trình tự thủ tục thành lập, thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh.
- Nghị định về tổ chức lại, giải thể: Quy định các bước chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hoặc chấm dứt hoạt động.
- Nghị định về quản trị công ty: Đặc biệt quan trọng đối với các công ty cổ phần đại chúng.
Thông tư của các Bộ, ngành
Các Thông tư giải thích chi tiết về biểu mẫu, quy trình kỹ thuật, ví dụ như:
- Thông tư hướng dẫn về chế độ kế toán.
- Thông tư quy định về quản lý và sử dụng con dấu.
- Thông tư hướng dẫn về công bố thông tin doanh nghiệp.
Các luật chuyên ngành trong hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp
Bên cạnh Luật Doanh nghiệp, hoạt động kinh doanh hàng ngày còn chịu sự chi phối của hàng loạt luật chuyên ngành sau:
Luật Đầu tư
Nếu Luật Doanh nghiệp quy định về “tổ chức”, thì Luật Đầu tư quy định về “hành vi bỏ vốn”. Luật này điều chỉnh:
- Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư.
- Các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, ngành nghề cấm hoặc hạn chế tiếp cận thị trường.
- Các chính sách ưu đãi đầu tư (thuế, đất đai) mà doanh nghiệp được hưởng.
Luật Thuế và Quản lý thuế
Đây là mảng pháp lý ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và lợi nhuận. Hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp về thuế bao gồm:
- Luật Thuế Giá trị gia tăng (GTGT).
- Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN).
- Luật Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN).
- Luật Quản lý thuế: Quy định về thủ tục kê khai, nộp thuế và các chế tài xử phạt vi phạm về thuế.
Bộ luật Lao động
Mối quan hệ giữa doanh nghiệp (người sử dụng lao động) và nhân viên được điều chỉnh bởi Bộ luật Lao động. Doanh nghiệp cần nắm vững các quy định về:
- Hợp đồng lao động, thử việc.
- Tiền lương, thưởng, bảo hiểm xã hội.
- Thời giờ làm việc, nghỉ ngơi và kỷ luật lao động.
Luật Thương mại
Luật này điều chỉnh các hành vi thương mại cụ thể như:
- Hợp đồng mua bán hàng hóa.
- Cung ứng dịch vụ.
- Các hoạt động xúc tiến thương mại (khuyến mại, quảng cáo, trưng bày).
- Dịch vụ Logistics, đấu giá, đấu thầu hàng hóa…
Bộ luật Dân sự
Được coi là “luật mẹ” của các quan hệ tư pháp, Bộ luật Dân sự cung cấp khung pháp lý cơ bản cho:
- Giao kết và thực hiện hợp đồng dân sự.
- Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
- Quyền sở hữu tài sản và các nghĩa vụ dân sự khác.
Các luật chuyên ngành đặc thù khác
Tùy thuộc vào lĩnh vực kinh doanh, doanh nghiệp còn phải tuân thủ:
- Luật Đất đai: Nếu doanh nghiệp có thuê đất, sử dụng đất làm nhà xưởng, văn phòng.
- Luật Bảo vệ môi trường: Bắt buộc đối với các doanh nghiệp sản xuất, chế biến.
- Luật Chứng khoán: Dành cho công ty đại chúng và hoạt động huy động vốn trên thị trường chứng khoán.
- Luật Xây dựng, Luật Kinh doanh Bất động sản, Luật Viễn thông…
Vai trò của việc nắm vững hệ thống pháp luật đối với doanh nghiệp
Tại sao chủ doanh nghiệp cần đầu tư thời gian tìm hiểu hoặc thuê tư vấn về hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp?
- Đảm bảo tính hợp pháp: Giúp doanh nghiệp hoạt động đúng “luật chơi”, tránh bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép.
- Giảm thiểu rủi ro: Hạn chế tối đa các khoản phạt vi phạm hành chính (về thuế, lao động, môi trường…) và rủi ro thua kiện khi có tranh chấp xảy ra.
- Nâng cao quản trị: Pháp luật cung cấp các chuẩn mực quản trị giúp bộ máy vận hành trơn tru, minh bạch, hạn chế mâu thuẫn nội bộ.
- Tăng uy tín thương hiệu: Một doanh nghiệp tuân thủ pháp luật tốt luôn tạo được niềm tin lớn với Ngân hàng (khi vay vốn), Nhà đầu tư (khi gọi vốn) và Khách hàng.
Hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động doanh nghiệp là một mạng lưới rộng lớn và liên tục thay đổi. Từ Luật Doanh nghiệp 2020 đến các luật chuyên ngành về Thuế, Lao động, Đầu tư… đều tác động trực tiếp đến sự sống còn của công ty.
Để phát triển bền vững, doanh nghiệp không chỉ cần kinh doanh giỏi mà còn cần phải “hiểu luật” và “làm đúng luật”. Việc thường xuyên cập nhật các văn bản pháp lý mới là yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp chủ động trước mọi biến động của thị trường.
Mời bạn xem thêm:
