Sơ đồ bài viết
Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, nghĩa vụ thuế là một trong những yếu tố pháp lý quan trọng nhất mà doanh nghiệp phải tuân thủ. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít doanh nghiệp rơi vào tình trạng bị cơ quan thuế truy thu với số tiền lớn, kèm theo tiền phạt và tiền chậm nộp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng tiền, uy tín và thậm chí là sự tồn tại của doanh nghiệp. Vậy Doanh nghiệp bị truy thu thuế do đâu? Cùng Phapche.edu theo dõi nội dung để tìm câu trả lời nhé
Điều đáng nói là phần lớn các trường hợp truy thu thuế không xuất phát từ hành vi cố tình trốn thuế, mà bắt nguồn từ việc hiểu chưa đúng quy định pháp luật, áp dụng sai chính sách thuế hoặc quản trị nội bộ chưa chặt chẽ. Việc nhận diện sớm các nguyên nhân phổ biến dẫn đến truy thu thuế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chiến lược quản trị rủi ro pháp lý của doanh nghiệp.
Truy thu thuế là gì và vì sao doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm?
Truy thu thuế là việc cơ quan thuế xác định doanh nghiệp đã kê khai thiếu, kê khai sai hoặc chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế trong các kỳ trước, từ đó yêu cầu nộp bổ sung số thuế còn thiếu. Đi kèm với khoản thuế gốc, doanh nghiệp thường phải chịu thêm tiền phạt vi phạm hành chính và tiền chậm nộp tính theo ngày.
Hệ quả của truy thu thuế không chỉ dừng lại ở thiệt hại tài chính. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp còn đối mặt với rủi ro bị thanh tra toàn diện, bị đánh giá rủi ro cao trong hệ thống quản lý thuế, khó khăn khi vay vốn ngân hàng hoặc tham gia đấu thầu, ký kết hợp đồng với đối tác lớn.
Chính vì vậy, truy thu thuế không đơn thuần là vấn đề kế toán, mà là một rủi ro pháp lý – tài chính tổng hợp mà ban lãnh đạo doanh nghiệp cần đặc biệt lưu tâm.
Doanh nghiệp bị truy thu thuế do đâu?
Dưới đây là một số nguyên nhân dẫn đến doanh nghiệp bị truy thu thuế
Sai sót trong kê khai và hạch toán kế toán
Một trong những nguyên nhân thường gặp dẫn đến truy thu thuế là việc kê khai thuế không chính xác do sai sót trong hạch toán kế toán. Điều này có thể xuất phát từ năng lực chuyên môn của bộ phận kế toán, sự thay đổi thường xuyên của chính sách thuế hoặc việc doanh nghiệp áp dụng máy móc các thông lệ cũ đã không còn phù hợp.
Nhiều doanh nghiệp ghi nhận doanh thu chưa đúng thời điểm, phân bổ chi phí không hợp lý hoặc sử dụng sai tài khoản kế toán, dẫn đến việc xác định sai thu nhập chịu thuế. Khi cơ quan thuế tiến hành kiểm tra, các khoản điều chỉnh này có thể làm phát sinh số thuế phải nộp bổ sung đáng kể cho nhiều kỳ tính thuế trước đó.
Đáng chú ý, trong bối cảnh hệ thống hóa đơn điện tử và dữ liệu quản lý thuế ngày càng được số hóa, khả năng bị phát hiện sai sót ngày càng cao, ngay cả đối với những khoản chênh lệch nhỏ.
Áp dụng sai chính sách ưu đãi thuế và miễn giảm thuế
Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp mới thành lập hoặc hoạt động trong lĩnh vực được khuyến khích đầu tư, thường áp dụng các chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng hoặc thuế xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, điều kiện để được hưởng ưu đãi trên thực tế khá chặt chẽ và phụ thuộc vào nhiều yếu tố như địa bàn, ngành nghề, quy mô dự án và thời điểm phát sinh thu nhập.
Việc hiểu không đầy đủ hoặc diễn giải sai quy định có thể khiến doanh nghiệp áp dụng mức thuế suất ưu đãi hoặc thời gian miễn giảm không đúng. Khi bị thanh tra, cơ quan thuế sẽ loại bỏ các ưu đãi không hợp lệ và truy thu toàn bộ số thuế đã được giảm trước đó, kèm theo tiền phạt và tiền chậm nộp.
Đây là rủi ro thường gặp ở các doanh nghiệp có yếu tố đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp trong khu công nghiệp hoặc các dự án mở rộng quy mô nhưng không thực hiện đầy đủ thủ tục pháp lý liên quan.
Sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc hóa đơn có rủi ro cao
Hóa đơn là căn cứ trực tiếp để khấu trừ thuế giá trị gia tăng và ghi nhận chi phí hợp lệ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp vô tình sử dụng hóa đơn của các đơn vị bỏ trốn, ngừng hoạt động hoặc hóa đơn không phản ánh đúng giao dịch kinh tế phát sinh.
Khi cơ quan thuế xác định các hóa đơn này không hợp pháp, toàn bộ số thuế giá trị gia tăng đã khấu trừ sẽ bị loại bỏ và truy thu. Đồng thời, chi phí tương ứng cũng không được chấp nhận khi xác định thu nhập chịu thuế, dẫn đến việc tăng nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp.
Hệ quả là doanh nghiệp có thể bị truy thu cùng lúc hai sắc thuế lớn, tạo ra gánh nặng tài chính đột ngột và khó kiểm soát.
Giao dịch liên kết và chuyển giá không tuân thủ quy định
Đối với các doanh nghiệp có quan hệ liên kết, đặc biệt là công ty con của tập đoàn nước ngoài, vấn đề xác định giá giao dịch liên kết luôn là nội dung trọng tâm trong các cuộc thanh tra thuế.
Nếu doanh nghiệp không lập đầy đủ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết hoặc áp dụng mức giá không phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập, cơ quan thuế có quyền ấn định lại giá, điều chỉnh chi phí được trừ và truy thu thuế thu nhập doanh nghiệp cho nhiều năm trước.
Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến các khoản truy thu thuế rất lớn, có thể lên đến hàng chục hoặc hàng trăm tỷ đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình tài chính và kế hoạch đầu tư dài hạn của doanh nghiệp.
Thiếu cập nhật kịp thời các thay đổi của pháp luật thuế
Pháp luật thuế tại Việt Nam có tốc độ thay đổi nhanh, với nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn được ban hành và sửa đổi hàng năm. Trong khi đó, không phải doanh nghiệp nào cũng có bộ phận pháp chế hoặc chuyên gia thuế nội bộ để theo dõi sát các thay đổi này.
Việc tiếp tục áp dụng các quy định đã hết hiệu lực hoặc bỏ sót các nghĩa vụ mới phát sinh là nguyên nhân khiến doanh nghiệp bị xác định kê khai sai, dẫn đến truy thu thuế khi bị kiểm tra.
Rủi ro này thường xảy ra ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nơi bộ phận kế toán phải kiêm nhiệm nhiều công việc và không có điều kiện cập nhật thường xuyên các quy định pháp lý mới.
Vai trò của luật sư và chuyên gia thuế trong việc phòng ngừa truy thu thuế
Từ góc độ pháp lý, truy thu thuế không chỉ là vấn đề “nộp thêm tiền”, mà còn liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong quá trình thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính về thuế.
Luật sư và chuyên gia tư vấn thuế có vai trò hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật hiện tại, rà soát hồ sơ kế toán – thuế, nhận diện sớm các rủi ro tiềm ẩn và đưa ra phương án điều chỉnh hợp lý trước khi cơ quan thuế tiến hành thanh tra.
Trong trường hợp đã phát sinh quyết định truy thu, việc có sự tham gia của luật sư giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đánh giá tính đúng đắn của kết luận thanh tra, thực hiện khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính khi cần thiết, đồng thời hạn chế tối đa các khoản phạt không cần thiết.
Doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế nguy cơ bị truy thu thuế?
Quản trị rủi ro thuế cần được xem là một phần trong chiến lược quản trị rủi ro pháp lý tổng thể của doanh nghiệp. Việc xây dựng hệ thống kế toán minh bạch, cập nhật kịp thời quy định pháp luật và thường xuyên rà soát các giao dịch có rủi ro cao là những yếu tố nền tảng.
Bên cạnh đó, việc tham vấn định kỳ với luật sư hoặc đơn vị tư vấn thuế độc lập giúp doanh nghiệp có cái nhìn khách quan về mức độ tuân thủ pháp luật của mình, từ đó kịp thời điều chỉnh trước khi rủi ro trở thành chi phí thực tế hoặc nâng cao năng lực đội ngũ kế toán của doanh nghiệp với khóa học pháp chế đa nhiệm cho kế toán của Học viện Pháp chế ICA sẽ hạn chế tối đa rủi ro, bảo vệ lợi ích hợp pháp và duy trì hoạt động kinh doanh ổn định trong dài hạn.
Trên đây chúng tôi đã trả lời cho câu hỏi Doanh nghiệp bị truy thu thuế do đâu? Doanh nghiệp bị truy thu thuế không chỉ do yếu tố chủ quan hay cố ý vi phạm, mà phần lớn bắt nguồn từ những sai sót trong quá trình áp dụng pháp luật thuế vốn phức tạp và thường xuyên thay đổi. Truy thu thuế kéo theo nhiều hệ quả nghiêm trọng về tài chính, pháp lý và uy tín thương mại.
Mời bạn xem thêm:
