Sơ đồ bài viết
Trong hoạt động kinh doanh hiện đại, hợp đồng kinh doanh không chỉ là văn bản ghi nhận thỏa thuận giữa các bên, mà còn là công cụ pháp lý xác lập quyền, nghĩa vụ và cơ chế bảo vệ lợi ích khi phát sinh tranh chấp. Tuy nhiên, trên thực tế, rất nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp mới bắt đầu vẫn tiếp cận hợp đồng theo hướng hình thức, thiếu kiểm soát pháp lý chặt chẽ. Vậy Những rủi ro pháp lý thường gặp khi ký kết hợp đồng kinh doanh là gì? Hãy cùng phapche.edu tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé
Những rủi ro pháp lý thường gặp khi ký kết hợp đồng kinh doanh
Không ít tranh chấp thương mại, tổn thất tài chính và đình trệ hoạt động sản xuất – kinh doanh bắt nguồn từ những sai sót tưởng chừng nhỏ trong quá trình ký kết hợp đồng. Việc nhận diện đầy đủ những rủi ro pháp lý thường gặp khi ký kết hợp đồng kinh doanh là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp chủ động phòng ngừa và xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc cho hoạt động dài hạn.
Rủi ro về chủ thể ký kết hợp đồng
Một hợp đồng chỉ có hiệu lực khi được ký bởi chủ thể có đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự, đồng thời có thẩm quyền đại diện hợp pháp.
Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp mắc phải các sai lầm sau:
Ký hợp đồng với cá nhân không phải người đại diện theo pháp luật nhưng không có giấy ủy quyền hợp lệ
Không kiểm tra giấy đăng ký kinh doanh, ngành nghề hoạt động của đối tác
Giao kết với đơn vị đã giải thể, bị đình chỉ hoặc đang trong quá trình phá sản
Khi xảy ra tranh chấp, hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần, khiến doanh nghiệp mất căn cứ pháp lý để yêu cầu thực hiện nghĩa vụ hoặc bồi thường thiệt hại.
Rủi ro hợp đồng vô hiệu do vi phạm điều kiện pháp luật
Theo quy định của Bộ luật Dân sự, hợp đồng chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện:
- Chủ thể có năng lực pháp lý
- Nội dung và mục đích không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội
- Các bên hoàn toàn tự nguyện
- Hình thức phù hợp quy định pháp luật
- Các trường hợp hợp đồng thường bị vô hiệu gồm:
- Giao dịch trong lĩnh vực bị cấm hoặc chưa đủ điều kiện kinh doanh
- Không tuân thủ quy định về công chứng, chứng thực đối với hợp đồng bắt buộc
- Đối tượng hợp đồng không tồn tại hoặc không đủ điều kiện giao dịch
- Một bên bị lừa dối, cưỡng ép hoặc nhầm lẫn nghiêm trọng
Hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu thường rất nặng nề: các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, đồng thời bồi thường nếu có lỗi, gây tổn thất lớn về tài chính và uy tín.
Rủi ro từ điều khoản hợp đồng thiếu rõ ràng, không chặt chẽ
Một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp là hợp đồng được soạn thảo sơ sài, sử dụng ngôn ngữ mơ hồ hoặc thiếu tính pháp lý.
Những điều khoản dễ phát sinh tranh cãi bao gồm:
- Mô tả hàng hóa, dịch vụ không cụ thể
- Không xác định rõ tiêu chuẩn chất lượng, phương thức nghiệm thu
- Thiếu thời hạn thực hiện nghĩa vụ
- Quyền và nghĩa vụ của các bên không cân đối
- Không quy định rõ trách nhiệm khi phát sinh sự kiện bất khả kháng
Khi xảy ra tranh chấp, mỗi bên có thể diễn giải điều khoản theo cách có lợi cho mình, khiến việc giải quyết kéo dài và khó đạt được sự thống nhất.
Rủi ro từ điều khoản phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại
Nhiều doanh nghiệp chỉ chú trọng giá trị hợp đồng mà xem nhẹ các điều khoản xử lý vi phạm. Trong khi đây lại là nội dung quyết định trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính khi hợp đồng không được thực hiện đúng cam kết.
Một số rủi ro thường gặp:
- Quy định mức phạt vượt quá giới hạn pháp luật cho phép
- Không tách bạch giữa phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại
- Điều khoản bồi thường quá chung chung, khó áp dụng
- Chấp nhận điều khoản bất lợi mà không nhận diện kịp thời
Khi tranh chấp xảy ra, doanh nghiệp có thể phải gánh khoản bồi thường lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng tiền và khả năng duy trì hoạt động.
Rủi ro về điều khoản thanh toán và bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
Thanh toán là “điểm nhạy cảm” trong mọi giao dịch thương mại. Tuy nhiên, không ít hợp đồng kinh doanh quy định sơ sài hoặc thiếu cơ chế bảo vệ quyền lợi của bên cung cấp hàng hóa, dịch vụ.
Các rủi ro phổ biến gồm:
- Không quy định rõ thời hạn và phương thức thanh toán
- Không có biện pháp bảo đảm nghĩa vụ (đặt cọc, bảo lãnh, ký quỹ)
- Chấp nhận thanh toán bằng hình thức khó chứng minh
- Không có cơ chế xử lý khi đối tác chậm thanh toán hoặc mất khả năng thanh toán
Hậu quả là doanh nghiệp phải mất nhiều thời gian, chi phí để thu hồi công nợ, thậm chí đối mặt với nguy cơ mất trắng.
Rủi ro về điều khoản chấm dứt và hủy bỏ hợp đồng
Nhiều hợp đồng không quy định rõ các trường hợp chấm dứt, hủy bỏ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng, dẫn đến tranh chấp khi một bên muốn dừng thực hiện nghĩa vụ.
Doanh nghiệp có thể gặp các tình huống:
- Bị đối tác đơn phương chấm dứt hợp đồng không có căn cứ
- Không xác định được quyền chấm dứt hợp đồng của mình
- Không rõ nghĩa vụ bồi thường khi hợp đồng bị chấm dứt trước thời hạn
Điều này làm tăng nguy cơ thiệt hại tài chính và gián đoạn kế hoạch kinh doanh.
Rủi ro từ điều khoản giải quyết tranh chấp
Điều khoản giải quyết tranh chấp thường bị bỏ qua hoặc sao chép máy móc, nhưng lại đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi xảy ra mâu thuẫn.
Các rủi ro điển hình:
- Không xác định rõ tòa án hoặc trọng tài có thẩm quyền
- Lựa chọn cơ quan giải quyết ở địa phương bất lợi
- Không quy định luật áp dụng trong hợp đồng có yếu tố nước ngoài
- Không lường trước chi phí tố tụng và thời gian giải quyết
Việc lựa chọn sai cơ chế giải quyết tranh chấp có thể khiến doanh nghiệp gặp bất lợi lớn về mặt pháp lý và tài chính.
Rủi ro từ việc sử dụng hợp đồng mẫu không phù hợp
Nhiều doanh nghiệp sử dụng hợp đồng mẫu tải trên internet hoặc sao chép từ giao dịch khác mà không điều chỉnh cho phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Hợp đồng mẫu thường: Không phản ánh đúng đặc thù ngành nghề, Thiếu điều khoản kiểm soát rủi ro riêng, Không cập nhật quy định pháp luật mới, Chứa các điều khoản bất lợi cho bên sử dụng
Việc phụ thuộc vào hợp đồng mẫu có thể khiến doanh nghiệp đánh mất lợi thế pháp lý ngay từ khi ký kết.
Rủi ro từ việc ký kết vội vàng, thiếu rà soát pháp lý
Áp lực cạnh tranh, mong muốn chốt giao dịch nhanh hoặc quá tin tưởng đối tác khiến nhiều doanh nghiệp bỏ qua bước rà soát pháp lý.
Hệ quả thường gặp: Không phát hiện điều khoản bất lợi, không đánh giá đầy đủ năng lực tài chính của đối tác, không lường trước các kịch bản vi phạm hợp đồng, không có phương án xử lý rủi ro
Trong nhiều trường hợp, chi phí xử lý tranh chấp và thiệt hại phát sinh cao gấp nhiều lần so với chi phí rà soát hợp đồng ban đầu.
Giải pháp hạn chế rủi ro pháp lý khi ký kết hợp đồng kinh doanh
Để đảm bảo an toàn pháp lý, doanh nghiệp nên xây dựng quy trình kiểm soát hợp đồng với các bước cơ bản:
- Xác minh tư cách pháp lý và thẩm quyền ký kết của đối tác
- Chuẩn hóa mẫu hợp đồng theo từng loại giao dịch
- Rà soát kỹ các điều khoản trọng yếu
- Lưu trữ đầy đủ hồ sơ đàm phán và ký kết
- Tham vấn luật sư đối với hợp đồng có giá trị lớn hoặc tính chất phức tạp
- Đào tạo nhân sự phụ trách kinh doanh về kiến thức pháp luật hợp đồng cơ bản
Mời bạn tham khảo Khóa học pháp chế, Khoá học hợp đồng: Thiết kế, Soạn thảo và Rà soát
Việc đầu tư cho khâu phòng ngừa luôn có chi phí thấp hơn rất nhiều so với chi phí khắc phục hậu quả.
Hợp đồng kinh doanh là “hàng rào pháp lý” bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp, nhưng cũng có thể trở thành nguồn rủi ro nghiêm trọng nếu được ký kết một cách thiếu kiểm soát. Việc nhận diện đầy đủ những rủi ro pháp lý thường gặp khi ký kết hợp đồng kinh doanh và xây dựng quy trình quản trị hợp đồng chặt chẽ không chỉ giúp doanh nghiệp tránh tranh chấp, mà còn nâng cao uy tín, tăng khả năng đàm phán và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.
Mời bạn xem thêm:
