Sơ đồ bài viết
Chúng ta đang đứng ở những ngày đầu tiên của năm 2026 – một năm được coi là cột mốc “thay máu” toàn diện của hệ thống pháp luật kế toán và thuế tại Việt Nam. Giai đoạn cuối 2025 chứng kiến sự ra đời dồn dập của hàng loạt Thông tư, Nghị định mới nhằm tiệm cận với chuẩn mực quốc tế và siết chặt quản lý trong kỷ nguyên số. Bài viết này của Pháp chế ICA sẽ tổng hợp quy định mới về kế toán (Cập nhật cuối 2025 – đầu 2026), đặc biệt là những “điểm nóng” bắt buộc phải áp dụng từ ngày 01/01/2026 để giúp kế toán viên và chủ doanh nghiệp vững tay chèo.
Quy định kế toán doanh nghiệp mới có hiệu lực từ 01/01/2026
Tâm điểm của sự thay đổi năm nay chính là sự “khai tử” chế độ kế toán cũ đã tồn tại hơn một thập kỷ.
Thông tư 99/2025/TT-BTC – “Cuộc cách mạng” Chế độ kế toán doanh nghiệp
Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đây là văn bản pháp lý cao nhất hướng dẫn về công tác hạch toán tại doanh nghiệp hiện nay.
Phạm vi điều chỉnh của Thông tư 99 bao trùm toàn bộ các khía cạnh:
- Hệ thống tài khoản kế toán.
- Chế độ chứng từ và sổ kế toán.
- Nguyên tắc lập và trình bày Báo cáo tài chính (BCTC).
Những thay đổi trọng tâm trong hệ thống tài khoản
Thông tư 99 không áp đặt cứng nhắc như trước đây mà trao quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp, nhưng đi kèm trách nhiệm giải trình cao hơn.
- Điều chỉnh tài khoản: Nhiều tài khoản cũ bị lược bỏ, bổ sung các tài khoản mới phù hợp với giao dịch điện tử, tài sản số và các công cụ tài chính phái sinh.
- Yêu cầu bắt buộc: Doanh nghiệp phải ban hành Quy chế mở và sử dụng tài khoản kế toán nội bộ. Mọi sự thay đổi, sửa đổi hệ thống tài khoản so với quy định chuẩn đều phải được thuyết minh rõ ràng trong BCTC.
Thay đổi về Báo cáo tài chính (BCTC)
Đây là thay đổi dễ nhận thấy nhất và ảnh hưởng trực tiếp đến phần mềm kế toán:
- Đổi tên: “Bảng cân đối kế toán” chính thức đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính” (Statement of Financial Position) để phù hợp thông lệ quốc tế.
- Mẫu biểu: Cấu trúc các chỉ tiêu trong BCTC thay đổi, yêu cầu tách bạch rõ ràng hơn giữa ngắn hạn và dài hạn dựa trên tính thanh khoản thực tế.
- Tác động: Kế toán cần lưu ý khi thực hiện bút toán chuyển đổi số dư đầu kỳ năm 2026 và so sánh với số liệu năm 2025 để đảm bảo tính nhất quán.
Đơn vị tiền tệ kế toán
Quy định mới mở rộng quyền cho doanh nghiệp có hoạt động chủ yếu bằng ngoại tệ (thu – chi, nợ phải trả chiếm tỷ trọng lớn):
- Được phép lựa chọn ngoại tệ đó làm đơn vị tiền tệ trong kế toán.
- Lưu ý: Tuy nhiên, khi lập BCTC để nộp cho cơ quan Nhà nước và quyết toán thuế, doanh nghiệp vẫn phải quy đổi ra Đồng Việt Nam (VND) theo tỷ giá quy định, tránh rủi ro chênh lệch tỷ giá.
Các quy định thuế mới liên quan trực tiếp đến kế toán (Áp dụng 2026)
Song song với chế độ kế toán, chính sách thuế năm 2026 cũng có những điều chỉnh lớn tác động trực tiếp đến dòng tiền và hạch toán.
Quy định mới về Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN)
Tin vui cho người lao động nhưng là áp lực cập nhật cho kế toán tiền lương:
- Mức giảm trừ gia cảnh mới: Đã được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng (so với mức cũ 11 triệu đồng) và 186 triệu đồng/năm.
- Tác động: Kế toán cần cập nhật lại công thức tính thuế trên bảng lương tháng 01/2026 và thực hiện lại thủ tục đăng ký người phụ thuộc nếu có yêu cầu mới.
Bỏ thuế khoán đối với hộ kinh doanh
Một bước ngoặt lớn trong quản lý thuế từ 01/01/2026:
- Chính thức xóa bỏ cơ chế thuế khoán đối với hộ kinh doanh quy mô vừa và lớn.
- Chuyển sang cơ chế kê khai thuế dựa trên doanh thu và chi phí thực tế.
- Lưu ý cho Kế toán dịch vụ: Cần hướng dẫn hộ kinh doanh thiết lập hệ thống sổ sách cơ bản, lưu trữ chứng từ đầu vào – đầu ra minh bạch để phục vụ kê khai, tránh bị ấn định thuế.
Sửa đổi quy định về Thuế GTGT
- Siết chặt điều kiện khấu trừ thuế GTGT: Yêu cầu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với cả các giao dịch nhỏ lẻ có tính chất thường xuyên.
- Hoàn thuế: Quy trình hoàn thuế được số hóa hoàn toàn nhưng khâu kiểm tra sau hoàn thuế sẽ gắt gao hơn đối với các doanh nghiệp có rủi ro cao về hóa đơn.
Các quy định chung và nguyên tắc kế toán cần nắm vững
Luật Kế toán (Sửa đổi, bổ sung)
Luật mới nhấn mạnh nguyên tắc “Bản chất hơn hình thức” (Substance over Form).
- Kế toán phải ghi nhận giao dịch dựa trên bản chất kinh tế thực sự thay vì chỉ dựa vào hình thức pháp lý của chứng từ.
- Tăng nặng trách nhiệm pháp lý của Người làm kế toán và Người đại diện pháp luật nếu để xảy ra sai lệch trọng yếu.
Quy định về thanh toán không dùng tiền mặt
Nghị định 52/2024/NĐ-CP (tiếp tục hiệu lực và hướng dẫn chi tiết 2026) yêu cầu:
- Mọi khoản chi phí trên 20 triệu đồng bắt buộc phải thanh toán qua ngân hàng để được trừ khi tính thuế TNDN.
- Chứng từ thanh toán phải rõ ràng, khớp đúng với thông tin người thụ hưởng trên hợp đồng và hóa đơn.
Quy định về Hóa đơn điện tử
Nghị định 70/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ giữa năm 2025 và áp dụng triệt để năm 2026) lưu ý:
- Thời điểm lập hóa đơn: Phải trùng với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc hoàn thành dịch vụ. Việc xuất lùi ngày, sai ngày sẽ bị phạt nặng.
- Xử lý sai sót: Quy trình điều chỉnh, thay thế hóa đơn sai sót đã được chuẩn hóa, kế toán cần nắm vững để thao tác đúng trên phần mềm.
Những lưu ý quan trọng khi áp dụng quy định kế toán mới
Để “sống sót” qua mùa báo cáo tài chính và thanh tra sắp tới, doanh nghiệp cần hành động ngay:
Cập nhật phần mềm và hệ thống kế toán
Đừng cố dùng phần mềm cũ cho chế độ mới. Hãy liên hệ nhà cung cấp để update phiên bản đáp ứng Thông tư 99/2025/TT-BTC (hệ thống tài khoản mới, mẫu Báo cáo tình hình tài chính mới).
Thực hiện nhất quán các phương pháp kế toán
Dù quy định mới cho phép lựa chọn, nhưng nguyên tắc Nhất quán phải được đặt lên hàng đầu. Nếu thay đổi phương pháp khấu hao, ghi nhận doanh thu… phải có giải trình hợp lý và áp dụng xuyên suốt niên độ kế toán.
Chủ động rà soát và đào tạo
- Rà soát: Kiểm tra lại toàn bộ hồ sơ pháp lý, hợp đồng, hóa đơn từ năm 2025 chuyển sang để đảm bảo tính liên tục.
- Đào tạo: Kế toán viên cần được “re-skill” (đào tạo lại) về tư duy hạch toán mới. Chủ doanh nghiệp cũng cần hiểu những thay đổi cơ bản để giám sát.
Năm 2026 không đơn thuần là một năm tài chính mới, mà là sự khởi đầu của một kỷ nguyên kế toán minh bạch và chặt chẽ hơn. Việc tổng hợp quy định mới về kế toán và áp dụng đúng ngay từ những ngày đầu tháng 1 này sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu tối đa rủi ro bị truy thu thuế và xử phạt.
Việc tự mày mò giữa hàng tá văn bản luật có thể khiến bạn mất phương hướng và áp dụng sai lệch. Hãy để chúng tôi giúp bạn hệ thống hóa toàn bộ kiến thức pháp lý cần thiết cho Kế toán năm 2026. Tham khảo ngay Khóa học đào tạo pháp luật cho kế toán công ty
Mời bạn xem thêm:
