Sơ đồ bài viết
Hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “làm theo kinh nghiệm” đang trở thành yêu cầu sống còn đối với mọi doanh nghiệp và cá nhân quản lý. Trong bối cảnh hành lang pháp lý liên tục thay đổi, câu thần chú “Trước giờ công ty vẫn làm vậy” không còn là tấm khiên bảo vệ bạn, mà ngược lại, nó chính là “gót chân Achilles” dẫn đến những tranh chấp và thiệt hại không đáng có. Vậy tại sao kinh nghiệm lại trở thành “cái bẫy” và làm thế nào để chuyển dịch sang tư duy thượng tôn pháp luật?
Khi “lối mòn” trở thành “ngõ cụt” pháp lý
Rất nhiều chủ doanh nghiệp, trưởng phòng nhân sự hay quản lý vận hành đang điều hành công việc dựa trên thói quen cũ hoặc sự truyền miệng từ người đi trước. Họ tin rằng những cách làm đã tồn tại 5-10 năm nay là chân lý.
Tuy nhiên, môi trường kinh doanh hiện đại không chấp nhận sự cảm tính. Một quyết định sa thải nhân viên dựa trên “lệ làng”, một hợp đồng kinh tế soạn thảo theo mẫu cũ rích từ năm nảo năm nào… đều có thể là mầm mống của những vụ kiện tụng kéo dài. Đã đến lúc chúng ta cần nghiêm túc nhìn nhận tầm quan trọng của việc hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “làm theo kinh nghiệm”, thay vì phó mặc cho may rủi.
Hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “làm theo kinh nghiệm” là gì?
Để giải quyết vấn đề, trước hết cần phân định rõ hai thái cực trong tư duy quản trị:
- “Làm theo kinh nghiệm”: Là việc áp dụng những cách xử lý cũ, dựa vào thói quen, cảm tính hoặc tiền lệ (cách người đi trước đã làm) mà không đối chiếu với quy định hiện hành. Ví dụ: “Thấy nhân viên làm sai thì trừ lương ngay vào cuối tháng” (Đây là kinh nghiệm sai lầm, trái luật).
- “Hiểu và làm theo pháp luật”: Là việc chủ động cập nhật, nghiên cứu và áp dụng chính xác các quy định của Luật Doanh nghiệp, Bộ luật Lao động, Luật Thương mại… vào tình huống thực tế.
Cốt lõi vấn đề: Kinh nghiệm rất quý báu để xử lý tình huống linh hoạt, nhưng kinh nghiệm chỉ có giá trị khi nó không trái luật. Pháp luật luôn là chuẩn mực cuối cùng để phân định Đúng – Sai trong mọi tranh chấp.
Vì sao “làm theo kinh nghiệm” tiềm ẩn rủi ro pháp lý?
Tại sao một phương pháp từng hiệu quả trong quá khứ giờ đây lại trở thành mối nguy hại?Pháp luật thay đổi nhưng cách làm không đổi
Hệ thống pháp luật Việt Nam liên tục được cập nhật để phù hợp với thực tiễn (Ví dụ: Bộ luật Lao động 2019 thay thế cho 2012 với nhiều điểm mới về hợp đồng, kỷ luật). Nếu bạn vẫn áp dụng kinh nghiệm từ thời luật cũ, bạn đang mặc nhiên vi phạm pháp luật hiện hành.
Kinh nghiệm mang tính chủ quan
Kinh nghiệm thường dựa trên cảm nhận cá nhân: “Tôi thấy làm thế này là hợp lý”. Tuy nhiên, Tòa án không xét xử dựa trên sự “hợp lý” chủ quan của bạn, mà dựa trên chứng cứ và điều khoản luật định.
Không được pháp luật bảo vệ khi có rủi ro
Khi xảy ra tranh chấp, câu nói “Tôi làm theo kinh nghiệm bao năm nay” hay “Tôi tưởng làm vậy là đúng” hoàn toàn vô nghĩa trước cơ quan chức năng. Doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý đầy đủ (phạt tiền, bồi thường) cho hành vi sai sót của mình.
Các rủi ro phổ biến khi làm việc theo kinh nghiệm
Thực tế cho thấy, việc thiếu hiểu biết pháp luật dẫn đến sai phạm tập trung ở 3 nhóm chính:
Rủi ro trong quản trị nội bộ
- Sai thẩm quyền: Giám đốc ký quyết định vượt quá thẩm quyền cho phép trong Điều lệ công ty.
- Quy chế trái luật: Ban hành nội quy công ty có các điều khoản cấm đoán vi phạm quyền con người hoặc trái với luật chuyên ngành.
Rủi ro trong quan hệ lao động (Phổ biến nhất)
- Kỷ luật lao động theo “lệ công ty”: Sa thải nhân viên qua tin nhắn, trừ lương thay vì bồi thường, hoặc kỷ luật mà không tổ chức họp đúng trình tự.
- Chấm dứt HĐLĐ sai: Đơn phương chấm dứt hợp đồng với nhân viên vì lý do “không phù hợp văn hóa” mà không có căn cứ pháp lý, dẫn đến việc phải bồi thường hàng trăm triệu đồng.
- BHXH: Đóng bảo hiểm trên mức lương tối thiểu vùng thay vì thu nhập thực tế theo thói quen cũ để “tiết kiệm chi phí”, dẫn đến rủi ro bị truy thu và phạt nặng.
Rủi ro trong hợp đồng và giao dịch
- Hợp đồng sơ sài: Sử dụng các mẫu hợp đồng trên mạng hoặc dùng lại hợp đồng cũ mà không điều chỉnh cho phù hợp với giao dịch mới.
- Thiếu điều khoản bảo vệ: Bỏ qua các điều khoản về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại hay cơ quan giải quyết tranh chấp, khiến doanh nghiệp rơi vào thế yếu khi đối tác “lật kèo”.
Hệ quả của việc làm theo kinh nghiệm thay vì hiểu pháp luật
Cái giá phải trả cho sự chủ quan thường rất đắt:
- Tài chính: Bị xử phạt hành chính, truy thu thuế/BHXH, bồi thường thiệt hại cho đối tác hoặc người lao động.
- Thời gian: Mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để theo đuổi các vụ kiện tụng, giải quyết tranh chấp.
- Uy tín: Hình ảnh doanh nghiệp bị sụt giảm nghiêm trọng trong mắt đối tác và nhân viên (đặc biệt là rủi ro khủng hoảng truyền thông).
- Sự đình trệ: Hoạt động kinh doanh bị gián đoạn để tập trung xử lý khủng hoảng pháp lý.
Giải pháp: Hiểu pháp luật để thay thế “kinh nghiệm cảm tính”
Để hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “làm theo kinh nghiệm”, doanh nghiệp cần hành động ngay từ bây giờ:
Cập nhật pháp luật thường xuyên
Đừng lười đọc luật. Hãy theo dõi các thay đổi trong Luật Doanh nghiệp, Bộ luật Lao động, Luật Thuế… Đăng ký các bản tin pháp lý hoặc theo dõi các cổng thông tin chính thống.
Chuẩn hóa quy trình làm việc
Rà soát và viết lại toàn bộ quy trình: Tuyển dụng, ký kết hợp đồng, đánh giá nhân sự, kỷ luật, ngưng việc… Mọi quy trình phải được xây dựng dựa trên nền tảng quy định của pháp luật, không dựa vào “lệ cũ”.
Đào tạo nhận thức pháp lý nội bộ
Pháp luật không chỉ dành cho bộ phận pháp chế.
- Ban lãnh đạo: Cần hiểu luật để ra quyết định chiến lược đúng đắn.
- Nhân sự & Kế toán: Cần nắm vững luật chuyên môn để thực thi công việc hằng ngày không sai sót.
Tham vấn chuyên gia pháp lý
Đừng “mất bò mới lo làm chuồng”. Hãy tham vấn luật sư hoặc chuyên gia pháp lý khi:
- Soạn thảo/rà soát hợp đồng giá trị lớn.
- Xây dựng nội quy, quy chế hoạt động.
- Trước khi ra quyết định sa thải nhân sự chủ chốt hoặc chấm dứt hợp tác với đối tác lớn.
Xây dựng tư duy làm việc dựa trên pháp luật
Đã đến lúc thay đổi tư duy quản trị:
- Xem Pháp luật là nền tảng bắt buộc phải tuân thủ.
- Xem Kinh nghiệm là công cụ giúp vận dụng pháp luật một cách linh hoạt và hiệu quả hơn.
Mọi quyết định kinh doanh cần được đặt trong “vùng an toàn pháp lý”. Chuyển dịch từ trạng thái “Làm theo thói quen – Xử lý hậu quả” sang “Làm đúng luật – Phòng ngừa rủi ro”.
Kinh nghiệm không sai, nhưng trong một xã hội thượng tôn pháp luật, kinh nghiệm đơn thuần không thể thay thế cho sự hiểu biết về luật pháp.
Hiểu pháp luật để tránh rủi ro từ việc “làm theo kinh nghiệm” không chỉ là cách để doanh nghiệp tự bảo vệ mình mà còn là con đường duy nhất để phát triển bền vững. Đừng để những thói quen cũ trở thành rào cản pháp lý khiến doanh nghiệp vấp ngã trên thương trường. Hãy để pháp luật trở thành bệ phóng an toàn cho mọi thành công của bạn.
Mời bạn xem thêm:
