Sơ đồ bài viết
Trong mắt nhiều người, nhân viên pháp chế (In-house Counsel) là công việc văn phòng ổn định, an toàn và đầy quyền lực. Tuy nhiên, thực tế đây là vị trí “ghế nóng” với áp lực cực lớn. Rủi ro của người làm pháp chế doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc bị kỷ luật hay sa thải, mà nghiêm trọng hơn là nguy cơ vướng vào vòng lao lý nếu không giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp. Bài viết này sẽ bóc tách chi tiết các nhóm rủi ro mà một chuyên viên pháp chế thường phải đối mặt và cách để tự bảo vệ mình trong môi trường doanh nghiệp phức tạp.
Tổng quan về rủi ro của người làm pháp chế doanh nghiệp
Pháp chế doanh nghiệp nắm giữ vai trò “người gác cổng”, đảm bảo mọi hoạt động của công ty tuân thủ hành lang pháp lý. Chính vì vị trí đặc thù này – đứng giữa lợi ích kinh doanh của chủ doanh nghiệp và sự nghiêm minh của pháp luật – mà pháp chế luôn nằm trong “tâm bão”.
Rủi ro của người làm pháp chế doanh nghiệp thường đến từ 3 nguồn chính:
- Rủi ro pháp lý: Trách nhiệm hình sự và hành chính.
- Rủi ro khách quan: Sự thay đổi chóng mặt của hệ thống pháp luật.
- Rủi ro nội bộ: Áp lực từ Ban lãnh đạo và sai sót trong quy trình vận hành.
Rủi ro pháp lý: Ranh giới mong manh giữa “Làm thuê” và “Đồng phạm”
Đây là nhóm rủi ro nguy hiểm nhất. Nhiều nhân sự pháp chế vì nể nang sếp hoặc làm theo chỉ đạo mà vô tình trở thành người tiếp tay cho sai phạm.
Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Theo quy định của Bộ luật Hình sự, người làm pháp chế hoàn toàn có thể bị khởi tố với vai trò đồng phạm, người thực hành hoặc người giúp sức nếu tham gia tư vấn, soạn thảo tài liệu phục vụ cho hành vi phạm tội của doanh nghiệp.
Các hành vi dễ đẩy pháp chế vào vòng lao lý bao gồm:
- Làm giả tài liệu: Tham gia chỉ đạo hoặc trực tiếp làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức để hoàn thiện hồ sơ dự thầu hoặc hồ sơ vay vốn.
- Trốn thuế: Soạn thảo các hợp đồng khống, hợp đồng giả cách để hợp thức hóa hóa đơn đầu vào/đầu ra, giúp doanh nghiệp che giấu doanh thu hoặc chuyển giá trái phép.
- Lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Hỗ trợ pháp lý để lập các dự án “ma”, vẽ ra các hồ sơ pháp lý không có thật nhằm huy động vốn trái phép từ khách hàng hoặc nhà đầu tư.
Nguy cơ bị xử phạt hành chính
Ngay cả khi không cấu thành tội phạm, rủi ro của người làm pháp chế doanh nghiệp vẫn hiện hữu qua các án phạt hành chính. Nếu pháp chế lơ là, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền, tước giấy phép do các lỗi:
- Sai sót trong báo cáo định kỳ gửi cơ quan nhà nước.
- Vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân (theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP).
- Lưu trữ hồ sơ nội bộ không đúng quy định.
Rủi ro từ sự thay đổi và cập nhật pháp luật
Hệ thống pháp luật Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện với hàng trăm văn bản mới được ban hành mỗi năm. Đây là thách thức khổng lồ tạo ra nhóm rủi ro “vi phạm vô tình”.
Rủi ro do thiếu cập nhật kịp thời
Trong các lĩnh vực nhạy cảm như Thuế, Bảo hiểm xã hội, Quảng cáo hay Thương mại điện tử, quy định thay đổi rất nhanh. Một chuyên viên pháp chế nếu chỉ làm việc theo thói quen cũ, không cập nhật Thông tư/Nghị định mới sẽ rất dễ tư vấn sai.
Ví dụ: Quy định về xuất hóa đơn điện tử thay đổi, nhưng pháp chế vẫn tư vấn quy trình cũ -> Dẫn đến hóa đơn không hợp lệ.
Hậu quả của việc “mù thông tin”
Việc không cập nhật kịp thời sẽ dẫn đến hậu quả kép:
- Đối với doanh nghiệp: Bị truy thu thuế, phạt chậm nộp, thậm chí bị đình chỉ hoạt động kinh doanh.
- Đối với cá nhân pháp chế: Bị đánh giá yếu kém về năng lực chuyên môn, mất uy tín với Ban lãnh đạo và các phòng ban khác, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội thăng tiến.
Rủi ro nội bộ và áp lực công việc
Bên cạnh pháp luật, môi trường làm việc nội bộ cũng chứa đựng nhiều rủi ro của người làm pháp chế doanh nghiệp.
Rủi ro từ các quyết định nội bộ sai luật
Nhiệm vụ của pháp chế là rà soát các Nghị quyết, Quyết định của HĐQT hay Ban Giám đốc. Nếu pháp chế không đủ năng lực phát hiện sai sót, hoặc phát hiện nhưng không dám lên tiếng can ngăn, hậu quả sẽ là:
- Quyết định bị Tòa án tuyên vô hiệu.
- Phát sinh tranh chấp gay gắt giữa các nhóm cổ đông.
- Gây thiệt hại tài chính lớn cho công ty và cổ đông.
Rủi ro trong quan hệ lao động
Đây là mảng “dễ vấp” nhất. Việc tư vấn chấm dứt hợp đồng lao động trái luật, xử lý kỷ luật không đúng trình tự… thường xuyên dẫn đến việc doanh nghiệp bị người lao động kiện ra Tòa. Khi doanh nghiệp thua kiện, người đứng mũi chịu sào trách nhiệm chính là bộ phận pháp chế.
Stress và kiệt sức (Burnout)
Pháp chế thường xuyên phải đối mặt với khối lượng công việc khổng lồ và áp lực thời gian (deadline) gấp gáp từ bộ phận kinh doanh. Việc liên tục phải xử lý các vấn đề nhạy cảm, giải quyết khủng hoảng trong trạng thái căng thẳng dễ dẫn đến sai sót nghiệp vụ, bỏ qua các chi tiết rủi ro nhỏ nhưng có hậu quả lớn.
Giải pháp giảm thiểu rủi ro cho người làm pháp chế
Để tồn tại và phát triển bền vững với nghề, người làm pháp chế cần xây dựng cho mình “bộ giáp” bảo vệ:
- Trau dồi và cập nhật liên tục: Luôn theo dõi các dự thảo luật, văn bản mới ban hành. Tham gia các cộng đồng pháp chế để chia sẻ và cập nhật kiến thức thực tiễn.
- Giữ vững đạo đức nghề nghiệp: Đây là nguyên tắc sống còn. Cần kiên quyết nói “KHÔNG” và từ chối tham gia vào các hành vi vi phạm pháp luật hình sự (làm giả, trốn thuế…), dù chịu áp lực từ cấp trên. Hãy tư vấn rủi ro rõ ràng bằng văn bản/email để lưu lại bằng chứng bảo vệ bản thân.
- Xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ (Internal Control): Thiết lập các checklist rà soát hợp đồng, quy trình ban hành văn bản chặt chẽ để hạn chế sai sót chủ quan.
- Quản trị cảm xúc và thời gian: Học cách cân bằng công việc, sắp xếp thứ tự ưu tiên để tránh tình trạng quá tải dẫn đến sai lầm.
Rủi ro của người làm pháp chế doanh nghiệp là điều không thể tránh khỏi, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát. Một chuyên viên pháp chế giỏi không chỉ là người am hiểu luật pháp mà còn là người có bản lĩnh chính trị vững vàng, biết cách bảo vệ doanh nghiệp trong khuôn khổ pháp luật và bảo vệ chính mình trước những cám dỗ hoặc áp lực sai trái.
Chỉ khi nhận diện rõ các rủi ro này, bạn mới có thể tự tin vững bước trên con đường nghề nghiệp đầy thử thách nhưng cũng rất vinh quang này.
Bạn muốn trang bị kiến thức và kỹ năng để tự tin xử lý rủi ro pháp lý? Hãy tham khảo ngay Khóa học pháp chế doanh nghiệp của Pháp chế ICA để được hướng dẫn bởi các chuyên gia hàng đầu!
Mời bạn xem thêm:
