Sơ đồ bài viết
Thuế Giá trị gia tăng không chỉ đơn thuần là việc cộng trừ các con số trên hóa đơn, mà là cả một quy trình tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chứng từ và dòng tiền. Thực tế cho thấy, rất nhiều doanh nghiệp đã bị truy thu hàng tỷ đồng chỉ vì áp dụng sai nguyên tắc khấu trừ thuế GTGT đầu vào hoặc không đáp ứng đủ điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt. Hiểu rõ tính cấp bách của vấn đề, phapche.edu.vn đã tổng hợp và phân tích những thay đổi mới nhất trong chính sách thuế 2026, giúp bạn tự tin bảo vệ quyền lợi khấu trừ của doanh nghiệp mình.
Thuế GTGT đầu vào là gì?
Thuế GTGT đầu vào là số thuế ghi trên hóa đơn GTGT khi doanh nghiệp mua hàng hóa, dịch vụ hoặc số thuế đã nộp ở khâu nhập khẩu.
Cơ chế của thuế GTGT là thuế gián thu, đánh vào giá trị tăng thêm. Do đó, doanh nghiệp đóng vai trò “thu hộ” cho nhà nước. Số thuế thực nộp được xác định theo công thức:
Số thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra – Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ
Nguyên tắc chung về khấu trừ thuế GTGT đầu vào
Năm 2026, các quy định về thuế được siết chặt nhằm minh bạch hóa dòng tiền. Kế toán cần nằm lòng các nguyên tắc cốt lõi:
- Phục vụ hoạt động chịu thuế: Chỉ những hàng hóa, dịch vụ dùng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa chịu thuế GTGT mới được khấu trừ toàn bộ.
- Nguyên tắc đối ứng: Thuế đầu vào của hàng hóa nào thì bù trừ với đầu ra của hoạt động đó.
- Kê khai kịp thời: Thuế GTGT đầu vào phát sinh trong kỳ nào thì kê khai, khấu trừ khi xác định số thuế phải nộp của kỳ đó. Trường hợp sai sót, doanh nghiệp được kê khai bổ sung trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra, thanh tra.
3 điều kiện vàng để được khấu trừ thuế GTGT đầu vào
Để một tờ hóa đơn được chấp nhận khấu trừ, kế toán phải kiểm tra đủ 3 yếu tố sau:
Có hóa đơn GTGT hợp pháp
- Hóa đơn phải là hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế (hoặc không mã theo quy định).
- Thông tin trên hóa đơn (Tên, Mã số thuế, Địa chỉ) phải chính xác tuyệt đối.
- Thời điểm lập hóa đơn phải trùng khớp với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu/sử dụng hàng hóa dịch vụ.
Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt
- Áp dụng bắt buộc cho các hóa đơn có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế).
- Các hình thức hợp lệ: Chuyển khoản ngân hàng, bù trừ công nợ (có văn bản), thanh toán ủy quyền qua bên thứ ba (phải được quy định trong hợp đồng).
- Lưu ý: Việc chia nhỏ hóa đơn để trả tiền mặt nhằm “lách” luật là hành vi rủi ro cao bị cơ quan thuế loại bỏ thuế khấu trừ.
Phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh
Chi phí phải mang tính chất hợp lý. Ví dụ: Doanh nghiệp xây dựng nhưng hóa đơn đầu vào lại là Sữa bột trẻ em hoặc Mỹ phẩm không phục vụ mục đích kinh doanh sẽ bị loại bỏ ngay lập tức.
Nguyên tắc khấu trừ trong các trường hợp đặc thù
- Dùng chung cho hoạt động chịu thuế và không chịu thuế: Nếu doanh nghiệp kinh doanh cả mặt hàng chịu thuế và không chịu thuế (như phần mềm và thiết bị phần cứng), kế toán phải phân bổ riêng số thuế đầu vào được khấu trừ. Nếu không hạch toán riêng được thì phải phân bổ theo tỷ lệ (%) doanh thu.
- Tài sản cố định (TSCĐ): Thuế GTGT của TSCĐ như máy móc, thiết bị, nhà xưởng được khấu trừ toàn bộ, trừ trường hợp xe ô tô dưới 9 chỗ có giá trị vượt trên 1,6 tỷ đồng (phần thuế tương ứng với giá trị vượt 1,6 tỷ sẽ không được khấu trừ).
Những sai sót thường gặp khiến doanh nghiệp bị truy thu
- Khấu trừ hóa đơn của doanh nghiệp “bỏ trốn”: Hóa đơn mua từ các công ty không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
- Sai phương thức thanh toán: Hóa đơn trên 20 triệu nhưng chủ doanh nghiệp lại dùng thẻ tín dụng cá nhân để thanh toán mà không có quy định trong quy chế tài chính.
- Hóa đơn sai thời điểm: Mua hàng từ năm trước nhưng năm sau mới xuất hóa đơn hoặc ngược lại.
Thanh tra thuế kiểm tra nguyên tắc khấu trừ như thế nào?
Cơ quan thuế hiện nay sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để đối soát:
- Đối chiếu chéo: Kiểm tra hóa đơn đầu vào của bạn có khớp với hóa đơn đầu ra của người bán trên hệ thống dữ liệu hóa đơn điện tử quốc gia hay không.
- Dòng tiền: Soi kỹ các giao dịch ngân hàng để đảm bảo tiền được chuyển từ tài khoản công ty mua sang tài khoản công ty bán.
Tuân thủ nguyên tắc khấu trừ thuế GTGT đầu vào không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cách để doanh nghiệp tối ưu hóa dòng tiền và xây dựng hồ sơ tín nhiệm với cơ quan thuế. Kế toán cần giữ vững sự cẩn trọng, kiểm soát hóa đơn ngay từ khâu tiếp nhận để tránh những án phạt đáng tiếc.
Bạn đang băn khoăn về cách phân bổ thuế GTGT đầu vào cho hoạt động hỗn hợp? Hãy đăng ký tham gia Khóa học đào tạo pháp luật cho kế toán công ty dành cho Kế toán của Pháp chế ICA. Khóa học sẽ cầm tay chỉ việc, giúp bạn làm chủ kỹ thuật kê khai bổ sung, đối soát hóa đơn rủi ro và tối ưu hóa số thuế được khấu trừ đúng luật.
Mời bạn xem thêm:
