Sơ đồ bài viết
Nguyên tắc giá gốc là một trong những nguyên tắc kế toán cơ bản, được quy định xuyên suốt trong Luật Kế toán và các chuẩn mực, chế độ kế toán hiện hành. Trong thực tiễn hoạt động doanh nghiệp, việc hiểu sai hoặc vận dụng không đúng nguyên tắc giá gốc không chỉ làm sai lệch số liệu kế toán, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý khi doanh nghiệp bị thanh tra, kiểm tra hoặc phát sinh tranh chấp. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có nhiều giao dịch tài sản, đầu tư hoặc mua bán nội bộ, nguyên tắc giá gốc cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ nghiệp vụ kế toán, mà còn dưới góc độ tuân thủ pháp luật và quản trị rủi ro. Vậy Nguyên tắc giá gốc trong kế toán áp dụng thế nào? Hãy cùng phapche.edu.vn tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé
Nguyên tắc giá gốc trong kế toán là gì?
Theo quy định của pháp luật kế toán, nguyên tắc giá gốc yêu cầu tài sản phải được ghi nhận ban đầu theo giá gốc, tức là toàn bộ chi phí mà doanh nghiệp đã thực tế bỏ ra để có được tài sản đó tại thời điểm ghi nhận. Giá gốc không chỉ bao gồm giá mua, mà còn bao gồm các chi phí trực tiếp liên quan để đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng.
Bản chất của nguyên tắc giá gốc là bảo đảm tính khách quan và có thể kiểm chứng của thông tin kế toán. Việc ghi nhận tài sản dựa trên chi phí thực tế phát sinh giúp hạn chế sự chủ quan trong việc đánh giá giá trị và tránh việc điều chỉnh số liệu theo cảm tính hoặc mục tiêu ngắn hạn của doanh nghiệp.
Từ góc độ pháp lý, nguyên tắc giá gốc đóng vai trò như một “hàng rào an toàn” giúp cơ quan quản lý, cơ quan thuế và các bên liên quan kiểm tra, đối chiếu và xác minh tính hợp pháp của số liệu kế toán.
Khi tài sản được ghi nhận theo giá gốc, doanh nghiệp có thể chứng minh rõ ràng nguồn gốc hình thành tài sản thông qua hóa đơn, chứng từ hợp pháp. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cơ quan thuế ngày càng siết chặt việc kiểm tra chi phí, khấu hao và giá trị tài sản cố định.
Việc không tuân thủ nguyên tắc giá gốc hoặc ghi nhận tài sản theo giá trị ước tính thiếu căn cứ có thể khiến doanh nghiệp bị nghi ngờ về tính trung thực của báo cáo tài chính và đối mặt với rủi ro bị loại chi phí, truy thu thuế.
Nguyên tắc giá gốc trong kế toán áp dụng thế nào?
Trong thực tiễn kế toán, nguyên tắc giá gốc được áp dụng ngay từ thời điểm doanh nghiệp ghi nhận tài sản lần đầu. Mọi chi phí phát sinh trực tiếp liên quan đến việc mua sắm, xây dựng hoặc hình thành tài sản đều phải được tập hợp đầy đủ để xác định đúng giá gốc.
Điều quan trọng là doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa chi phí được tính vào giá gốc và chi phí phát sinh sau khi tài sản đã đưa vào sử dụng. Việc ghi nhận sai thời điểm hoặc không tách bạch các khoản chi phí này có thể dẫn đến sai lệch về giá trị tài sản và ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí khấu hao trong các kỳ tiếp theo.
Từ góc độ quản trị rủi ro, việc xác định đúng giá gốc ngay từ đầu giúp doanh nghiệp tránh được những tranh cãi pháp lý về sau, đặc biệt khi cơ quan thuế kiểm tra lại hồ sơ tài sản trong nhiều năm.
Nguyên tắc giá gốc và mối quan hệ với khấu hao tài sản
Giá gốc của tài sản là cơ sở để doanh nghiệp thực hiện trích khấu hao. Khi giá gốc được xác định không chính xác, toàn bộ chi phí khấu hao phát sinh trong các kỳ kế toán sau đó đều có nguy cơ bị điều chỉnh.
Trong thực tiễn thanh tra thuế, không ít trường hợp doanh nghiệp bị loại chi phí khấu hao do cơ quan thuế xác định rằng giá gốc tài sản không có đủ căn cứ pháp lý hoặc bao gồm những khoản chi không phù hợp. Hệ quả là doanh nghiệp bị truy thu thuế thu nhập doanh nghiệp và phải chịu tiền chậm nộp, xử phạt vi phạm hành chính.
Điều này cho thấy nguyên tắc giá gốc không chỉ ảnh hưởng tại thời điểm ghi nhận ban đầu, mà còn có tác động lâu dài đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
Rủi ro pháp lý khi doanh nghiệp vận dụng sai nguyên tắc giá gốc
Một trong những rủi ro phổ biến là doanh nghiệp ghi nhận tài sản theo giá trị thị trường hoặc giá trị ước tính thay vì giá gốc thực tế. Việc này có thể làm “đẹp” báo cáo tài chính trong ngắn hạn, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ lớn khi bị kiểm tra.
Ngoài ra, việc hợp thức hóa chi phí không đủ điều kiện để đưa vào giá gốc cũng là rủi ro thường gặp. Khi cơ quan thuế phát hiện các khoản chi không liên quan trực tiếp hoặc không có chứng từ hợp pháp, giá gốc tài sản sẽ bị điều chỉnh giảm, kéo theo việc điều chỉnh chi phí khấu hao đã ghi nhận.
Từ góc độ trách nhiệm pháp lý, những sai phạm liên quan đến nguyên tắc giá gốc không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp với tư cách pháp nhân, mà còn có thể liên quan đến trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật và người phụ trách kế toán.
Nguyên tắc giá gốc trong mối quan hệ với các nguyên tắc kế toán khác
Nguyên tắc giá gốc không tồn tại độc lập, mà gắn chặt với các nguyên tắc kế toán khác như nguyên tắc thận trọng, nguyên tắc nhất quán và nguyên tắc trung thực, hợp lý.
Việc tuân thủ nguyên tắc giá gốc giúp doanh nghiệp duy trì tính nhất quán trong ghi nhận tài sản giữa các kỳ kế toán, đồng thời hỗ trợ việc đánh giá trung thực tình hình tài chính. Ngược lại, khi doanh nghiệp vi phạm nguyên tắc giá gốc, các nguyên tắc khác cũng dễ bị phá vỡ, làm tăng rủi ro pháp lý tổng thể.
Từ góc độ pháp chế doanh nghiệp, nguyên tắc giá gốc cần được xem là một nội dung trọng tâm trong kiểm soát rủi ro kế toán – thuế. Doanh nghiệp nên xây dựng quy trình nội bộ rõ ràng về việc xác định, ghi nhận và lưu trữ hồ sơ giá gốc tài sản.
Việc có sự phối hợp giữa bộ phận kế toán và pháp chế, hoặc tham vấn luật sư trong các giao dịch có giá trị lớn, sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế tối đa rủi ro khi bị thanh tra hoặc kiểm tra sau này.
Nguyên tắc giá gốc trong kế toán không chỉ là quy định kỹ thuật, mà là chuẩn mực pháp lý quan trọng giúp bảo đảm tính minh bạch và an toàn cho doanh nghiệp. Việc áp dụng đúng nguyên tắc này giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro về thuế, bảo vệ giá trị pháp lý của báo cáo tài chính và nâng cao uy tín trong quan hệ với đối tác, ngân hàng và nhà đầu tư. Trong bối cảnh quản lý ngày càng chặt chẽ, việc hiểu đúng và áp dụng đúng nguyên tắc giá gốc cần được xem là một phần không thể thiếu trong chiến lược tuân thủ và quản trị rủi ro pháp lý của doanh nghiệp.
Trong thực tiễn, việc vi phạm nguyên tắc giá gốc hiếm khi xuất phát từ chủ ý, mà thường do thiếu hiểu biết đầy đủ về mối liên hệ giữa nghiệp vụ kế toán và nghĩa vụ pháp lý. Khi quy mô giao dịch ngày càng lớn và cơ quan quản lý tăng cường thanh tra dựa trên dữ liệu, các sai sót nhỏ trong ghi nhận tài sản có thể dẫn đến hệ quả pháp lý nghiêm trọng cho doanh nghiệp và người quản lý.
Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro từ sớm,Học viện pháp chế ICA đã triển khai Khóa học đào tạo pháp luật cho kế toán công ty khoá học tập trung vào việc giải thích và vận dụng các nguyên tắc kế toán trọng yếu như nguyên tắc giá gốc, nguyên tắc nhất quán và nguyên tắc thận trọng dưới góc nhìn pháp luật. Khóa học được thiết kế trên cơ sở các tình huống thực tế, giúp học viên hiểu rõ giới hạn pháp lý trong từng quyết định kế toán và chủ động kiểm soát rủi ro trước khi phát sinh tranh chấp hoặc bị thanh tra.
Mời bạn xem thêm:
