Doanh nghiệp không có pháp chế gặp rủi ro gì?

Trong kinh doanh, lợi nhuận là đích đến, nhưng pháp lý là con đường. Nhiều chủ doanh nghiệp (CEO) thường có tâm lý: “Công ty còn nhỏ, thuê luật sư làm gì cho tốn kém” hay “Lên mạng tải mẫu hợp đồng về sửa là xong”. Chính tư duy “tiết kiệm sai chỗ” này đã khiến không ít doanh nghiệp phải trả giá đắt bằng tiền mặt, uy tín, thậm chí là sự tồn vong của công ty. Vậy cụ thể, doanh nghiệp không có pháp chế gặp rủi ro gì? Bài viết này của phapche.edu.vn sẽ vạch trần 5 nhóm rủi ro nghiêm trọng nhất mà bạn đang đối mặt hàng ngày.

Khi pháp chế vắng mặt, rủi ro sẽ gõ cửa

Pháp chế doanh nghiệp không trực tiếp sinh ra doanh thu, nên thường bị xếp vào nhóm “chi phí cần cắt giảm”. Tuy nhiên, hãy tưởng tượng pháp chế giống như hệ thống phanh của một chiếc xe đua. Xe càng chạy nhanh (tăng trưởng nóng), phanh càng phải tốt.

Nếu không có bộ phận pháp chế (hoặc luật sư tư vấn thường xuyên), doanh nghiệp giống như đang lái xe tốc độ cao mà không có phanh, không có bảo hiểm. Khi va chạm xảy ra, hậu quả thường là thảm khốc.

Thiếu pháp chế là thiếu “Lá chắn”

Một doanh nghiệp thiếu pháp chế đồng nghĩa với việc:

• Không có người cảnh báo: Không ai nói cho CEO biết quyết định này có phạm luật không.
• Không có người cập nhật: Luật thay đổi liên tục, doanh nghiệp vẫn làm theo thói quen cũ.
• Không có người dọn dẹp: Khi rắc rối xảy ra, CEO phải tự mình loay hoay xử lý thay vì tập trung kinh doanh.

Hệ quả là doanh nghiệp rơi vào trạng thái “Rủi ro chồng rủi ro”, mất kiểm soát hoàn toàn khi khủng hoảng ập đến.

Rủi ro về Hợp đồng và Giao dịch thương mại

Đây là rủi ro thường trực và dễ thấy nhất.

Hợp đồng lỏng lẻo, “copy-paste” trên mạng

Nhiều doanh nghiệp sử dụng các mẫu hợp đồng tải trên mạng mà không hiểu bản chất.

Hậu quả: Các điều khoản về phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, bất khả kháng… thường quy định rất sơ sài hoặc trái luật. Khi đối tác “lật kèo”, doanh nghiệp không có cơ sở để đòi tiền.

Thua thiệt khi tranh chấp

Khi xảy ra mâu thuẫn, bên nào có sự chuẩn bị pháp lý tốt hơn, bên đó thắng.

Hậu quả: Doanh nghiệp không có pháp chế thường ký vào các điều khoản bất lợi ngay từ đầu. Khi ra Tòa hoặc Trọng tài, khả năng thua kiện là 90%, dẫn đến mất tiền hàng, mất chi phí cơ hội.

Giao dịch bị tuyên vô hiệu

Một lỗi sơ đẳng như: Người ký hợp đồng không đúng thẩm quyền (Phó giám đốc ký nhưng không có ủy quyền), hoặc giao dịch vi phạm điều cấm của luật.

Hậu quả: Hợp đồng bị tuyên vô hiệu toàn bộ. Doanh nghiệp mất trắng tài sản đã chuyển giao hoặc không thu hồi được công nợ.

Rủi ro vi phạm Tuân thủ (Compliance Risk)

Cơ quan nhà nước ngày càng siết chặt công tác thanh tra, kiểm tra.

“Mù” thông tin pháp luật mới

Luật Lao động, Luật Thuế, Luật Bảo hiểm, Luật Môi trường… thay đổi hàng năm.

Rủi ro: Doanh nghiệp vẫn áp dụng quy định cũ đã hết hiệu lực, dẫn đến vi phạm hành chính một cách “ngây thơ”.

Gánh nặng xử phạt và trách nhiệm hình sự

• Phạt hành chính: Mức phạt hiện nay rất cao (vi phạm quảng cáo, vi phạm dữ liệu cá nhân, vi phạm môi trường…).
• Trách nhiệm hình sự: Nghiêm trọng hơn, nếu vi phạm về trốn thuế, buôn lậu hay gây tai nạn lao động nghiêm trọng, người chịu trách nhiệm trước pháp luật chính là Chủ doanh nghiệp/Người đại diện pháp luật.

Rủi ro Nội bộ và Quản trị doanh nghiệp

“Giặc ở sau lưng” đôi khi nguy hiểm hơn đối thủ cạnh tranh.

Tranh chấp nội bộ (Cổ đông & Lao động)

• Cổ đông: Không có Thỏa thuận cổ đông (Shareholders Agreement) rõ ràng ngay từ đầu. Khi công ty có lãi hoặc thua lỗ, các sáng lập viên tranh giành quyền lực, kiện cáo lẫn nhau khiến công ty tê liệt.
• Lao động: Sa thải nhân viên sai quy trình. Kết quả là bị nhân viên kiện ngược, phải bồi thường hàng trăm triệu đồng và mất uy tín thương hiệu tuyển dụng.

Vận hành theo kiểu “Gia đình trị”, thiếu quy chế

Không có nội quy lao động, không có quy chế tài chính, quy trình mua bán hàng… Mọi thứ đều chỉ đạo bằng miệng.

Hậu quả: Nhân viên gian lận, biển thủ công quỹ nhưng doanh nghiệp không đủ bằng chứng pháp lý để xử lý kỷ luật hoặc sa thải.

Rủi ro Tài chính và Đầu tư

Chi phí khắc phục đắt gấp 10 lần chi phí phòng ngừa

Thuê một luật sư soạn hợp đồng tốn 5 triệu đồng. Nhưng kiện tụng để đòi lại tiền từ hợp đồng lỏng lẻo có thể tốn 500 triệu đồng (án phí, phí luật sư tranh tụng, thời gian đi lại).

Bài toán kinh tế: Không có pháp chế là sự lãng phí tiền bạc lớn nhất về dài hạn.

Mất cơ hội gọi vốn (Fundraising)

Khi các quỹ đầu tư (VC) vào thẩm định (Due Diligence), nếu thấy hồ sơ pháp lý của bạn lộn xộn, thiếu sổ sách, rủi ro tiềm ẩn cao.

Hậu quả: Họ sẽ từ chối đầu tư hoặc định giá công ty bạn cực thấp.

Rủi ro về Thuế

Đây là “tử huyệt” của nhiều SME. Kế toán thường chỉ lo báo cáo, còn pháp chế mới lo tính hợp lý, hợp lệ của dòng tiền và hợp đồng. Thiếu sự phối hợp này dễ dẫn đến bị truy thu thuế và phạt nộp chậm số tiền khổng lồ.

Rủi ro Thương hiệu và Uy tín

Trong mắt đối tác lớn, một doanh nghiệp không có bộ phận pháp chế, hợp đồng soạn thảo sơ sài thường bị đánh giá là thiếu chuyên nghiệp.

Khi xảy ra khủng hoảng truyền thông liên quan đến pháp lý, nếu không có pháp chế xử lý khôn khéo, thương hiệu xây dựng 10 năm có thể sụp đổ trong 1 giờ.

Doanh nghiệp không có pháp chế nên làm gì?

Đừng để “mất bò mới lo làm chuồng”. Tùy vào quy mô, bạn có thể chọn giải pháp phù hợp:

1. Doanh nghiệp lớn: Bắt buộc thành lập Ban Pháp chế nội bộ.
2. Doanh nghiệp SME/Startup: Nếu không đủ ngân sách nuôi nhân sự 20-30 triệu/tháng, hãy sử dụng Dịch vụ Pháp chế thuê ngoài (Outsourced Legal Counsel). Đây là giải pháp tối ưu chi phí, vừa có chuyên môn cao, vừa linh hoạt.

Câu trả lời cho câu hỏi “Doanh nghiệp không có pháp chế gặp rủi ro gì?” chính là: Rủi ro toàn diện.

Pháp chế không chỉ là người soạn văn bản, họ là “cận vệ” bảo vệ tài sản và sự tự do của chủ doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh doanh 2025 đầy biến động, đầu tư cho pháp chế chính là khoản đầu tư thông minh nhất để đảm bảo sự phát triển bền vững.

Mời bạn xem thêm:

• Dịch vụ thuê ngoài quy trình pháp lý cho các công ty luật
• Loại hình doanh nghiệp nào nên thuê phòng pháp chế bên ngoài?
• Doanh nghiệp nào cần pháp chế?

Câu hỏi thường gặp (FAQ):