Từ ngày 01/01/2026, hệ thống pháp luật thuế Việt Nam có sự thay đổi mang tính bước ngoặt đối với khối cá nhân và hộ kinh doanh. Theo các văn bản luật mới nhất được Quốc hội thông qua, ngưỡng doanh thu chịu thuế và phương pháp tính thuế đã được điều chỉnh nhằm hỗ trợ các cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ và vừa, đồng thời minh bạch hóa nghĩa vụ thuế. Bài viết này phapche.edu.vn tập trung phân tích cách tính thuế cho hộ kinh doanh có doanh thu dưới 3 tỷ đồng/năm.
Ngưỡng doanh thu chịu thuế mới từ năm 2026
Căn cứ vào khoản 1 Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 và khoản 25 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 (được sửa đổi bởi điểm b khoản 1 Điều 1 Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi 2025), quy định về đối tượng nộp thuế như sau:
- Doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống: Cá nhân, hộ kinh doanh thuộc diện miễn thuế GTGT và miễn thuế TNCN. Đây là điểm mới quan trọng, nâng mức giảm trừ so với quy định cũ (trước đây là 100 triệu đồng/năm).
- Doanh thu trên 500 triệu đồng/năm: Bắt buộc phải thực hiện kê khai và nộp thuế GTGT, thuế TNCN theo quy định.
Như vậy, các hộ kinh doanh có doanh thu trong ngưỡng dưới 3 tỷ đồng (nhưng trên 500 triệu đồng) sẽ chính thức nằm trong diện quản lý thuế kê khai.
Cách tính thuế Giá trị gia tăng (GTGT)
Đối với hộ kinh doanh có doanh thu dưới 3 tỷ đồng, phương pháp tính thuế GTGT phổ biến nhất là phương pháp trực tiếp trên doanh thu.
Công thức tính thuế GTGT
Số thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế GTGT x tỷ lệ thuế GTGT theo ngành nghề
Tỷ lệ phần trăm thuế GTGT theo ngành nghề
Tỷ lệ này được quy định cụ thể nhằm đảm bảo tính công bằng giữa các loại hình sản xuất, kinh doanh:
- Phân phối, cung cấp hàng hóa: 1%
- Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 5%
- Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 3%
- Hoạt động kinh doanh khác: 2%
Hai phương pháp tính thuế cho hộ kinh doanh có doanh thu dưới 3 tỷ đồng
Tại Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, một điểm mới đáng chú ý là hộ kinh doanh có doanh thu dưới 3 tỷ đồng được quyền chủ động chọn một trong hai cách tính thuế TNCN sau đây để phù hợp với thực tế chi phí của cơ sở:
Cách 1: Tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu (Phương pháp đơn giản)
Đây là cách tính nhanh, không cần chứng minh chi phí đầu vào phức tạp. Số thuế được xác định bằng cách lấy tổng doanh thu nhân với tỷ lệ thuế TNCN ấn định cho từng ngành nghề.
Công thức:
Thuế TNCN = (Doanh thu – 500 triệu) × thuế suất
Tỷ lệ thuế TNCN áp dụng:
- Phân phối, cung cấp hàng hóa: 0,5%
- Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 2%
- Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hóa, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 1,5%
- Hoạt động kinh doanh khác: 1%
Cách 2: Tính thuế dựa trên thu nhập chịu thuế (Phương pháp trừ chi phí)
Cách tính này cho phép hộ kinh doanh trừ đi các chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh trong quá trình kinh doanh trước khi tính thuế. Phương pháp này có lợi cho những hộ kinh doanh có tỷ suất lợi nhuận thấp nhưng doanh thu cao.
Công thức:
Số thuế TNCN = (Doanh thu – Chi phí hợp lý) x thuế suất 15%
- Chi phí hợp lý: Bao gồm chi phí thuê mặt bằng, tiền lương nhân viên, chi phí nguyên vật liệu (phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ), chi phí điện nước, quản lý…
- Thuế suất: Áp dụng theo biểu thuế lũy tiến từng phần hoặc mức thuế suất cố định tùy theo hướng dẫn cụ thể tại Thông tư thi hành Luật 2025 đối với nhóm hộ kê khai.
Bảng tổng hợp nghĩa vụ thuế cho hộ kinh doanh (Doanh thu 500 triệu – 3 tỷ)
Dưới đây là bảng tổng hợp tổng mức thuế (GTGT + TNCN) theo phương pháp tính trên doanh thu để hộ kinh doanh dễ dàng dự toán ngân sách:
| Ngành nghề kinh doanh | Thuế GTGT | Thuế TNCN (Cách 1) | Tổng cộng tỷ lệ thuế |
| Bán buôn, bán lẻ hàng hóa | 1% | 0,5% | 1,5% |
| Dịch vụ lưu trú, ăn uống | 5% | 2% | 7% |
| Gia công, chế biến, vận tải | 3% | 1,5% | 4,5% |
| Xây dựng có bao thầu vật tư | 3% | 1,5% | 4,5% |
| Đại lý bảo thầu, môi giới | 5% | 2% | 7% |
Ví dụ minh họa thực tế
Tình huống: Hộ kinh doanh B kinh doanh dịch vụ ăn uống (nhà hàng nhỏ). Trong năm 2026, tổng doanh thu ghi nhận từ hóa đơn điện tử là 2.400.000.000 VNĐ (2,4 tỷ đồng). Hộ B lựa chọn cách tính thuế TNCN theo tỷ lệ trên doanh thu (Cách 1).
Xác định nghĩa vụ thuế:
- Kiểm tra ngưỡng chịu thuế: 2,4 tỷ > 500 triệu => Thuộc diện nộp thuế.
- Tính thuế GTGT (5% cho dịch vụ ăn uống): 2.400.000.000 x 5% = 120.000.000 VNĐ.
- Tính thuế TNCN (2% cho dịch vụ ăn uống): 2.400.000.000 x 2% = 48.000.000 VNĐ.
- Tổng số thuế phải nộp trong năm: 120.000.000 + 48.000.000 = 168.000.000 VNĐ.
Quy định về hồ sơ và thủ tục kê khai thuế
Do hộ kinh doanh trong ngưỡng doanh thu này bắt buộc phải chuyển sang phương pháp kê khai (theo lộ trình xóa bỏ thuế khoán của Nghị quyết 198/2025/QH15), các chủ hộ cần lưu ý các vấn đề kỹ thuật sau:
Chế độ kế toán
Hộ kinh doanh có doanh thu dưới 3 tỷ đồng áp dụng chế độ kế toán đơn giản. Các danh mục cần theo dõi bao gồm:
- Sổ chi tiết doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ.
- Sổ theo dõi tình hình thực hiện nghĩa vụ thuế với Ngân sách Nhà nước.
- Sổ theo dõi thanh toán tiền lương và các khoản nộp theo lương của người lao động.
Hóa đơn điện tử
Bắt buộc 100% sử dụng hóa đơn điện tử khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Mọi khoản doanh thu không xuất hóa đơn sẽ bị coi là hành vi trốn thuế và bị xử phạt theo Luật Quản lý thuế 2025.
Thời hạn kê khai
- Hộ kinh doanh có thể lựa chọn kê khai theo tháng hoặc theo quý (phổ biến nhất là theo quý).
- Thời hạn nộp tờ khai và tiền thuế quý muộn nhất là ngày cuối cùng của tháng đầu tiên quý tiếp theo.
Phân tích ưu và nhược điểm của hai cách chọn thuế TNCN
Việc được chọn lựa cách tính thuế TNCN là một điểm linh hoạt giúp hộ kinh doanh tối ưu số thuế phải nộp.
| Tiêu chí | Tính theo tỷ lệ doanh thu (%) | Tính theo Thu nhập (Doanh thu – Chi phí) |
| Hồ sơ | Đơn giản, không cần bảng kê chi phí. | Phức tạp, cần đầy đủ hóa đơn đầu vào. |
| Phù hợp với | Ngành thương mại, tỷ suất lợi nhuận cao. | Ngành sản xuất, dịch vụ có chi phí đầu vào lớn. |
| Rủi ro pháp lý | Thấp, ít bị kiểm tra chi phí. | Cao, dễ bị loại chi phí nếu chứng từ không chuẩn. |
| Tối ưu thuế | Cố định, không giảm được nếu lỗ. | Có thể không phải nộp thuế TNCN nếu kinh doanh lỗ. |
Việc nắm rõ cách tính thuế hộ kinh doanh là yếu tố sống còn để duy trì hoạt động kinh doanh ổn định trong giai đoạn 2026. Với ngưỡng miễn thuế mới là 500 triệu đồng và quyền lựa chọn phương pháp tính thuế TNCN, Nhà nước đã tạo điều kiện tối đa cho các hộ kinh doanh nhỏ phát triển.
Tuy nhiên, việc chuyển từ thuế khoán sang thuế kê khai yêu cầu các chủ hộ phải làm quen với việc sử dụng phần mềm kế toán, xuất hóa đơn điện tử và lưu trữ chứng từ chặt chẽ. Doanh nghiệp/hộ kinh doanh nên thực hiện soát xét doanh thu định kỳ để lựa chọn phương pháp tính thuế (Cách 1 hoặc Cách 2) có lợi nhất cho mình trước khi bắt đầu kỳ tính thuế năm mới.
Mời bạn xem thêm:
