Trong các doanh nghiệp hoạt động lĩnh vực thương mại, bán lẻ hay xuất nhập khẩu, “Hàng hóa” chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng tài sản lưu động và là nguồn tạo ra doanh thu chủ yếu. Để theo dõi sự biến động của dòng tài sản này, kế toán sử dụng Tài khoản 156 – Hàng hóa. Việc ghi nhận sai giá trị hàng tồn kho không chỉ làm méo mó Báo cáo tài chính mà còn dẫn đến những rủi ro trực tiếp khi quyết toán thuế TNDN. Bài viết dưới đây Pháp chế ICA sẽ tổng hợp chi tiết nguyên tắc kế toán Tài khoản 156, giúp bạn nắm vững nghiệp vụ và hạch toán chuẩn xác nhất.
Lưu ý pháp lý: Tránh nhầm lẫn về Thông tư hướng dẫn Tài khoản 156
Trước khi đi vào nghiệp vụ, kế toán viên cần cập nhật chính xác khung pháp lý hiện hành để tránh sai sót khi trích dẫn vào sổ sách hay quy chế nội bộ:
- Đối với kế toán Doanh nghiệp: Từ ngày 01/01/2026, chế độ kế toán doanh nghiệp chính thức chuyển sang áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC (thay thế hoàn toàn Thông tư 200/2014/TT-BTC). Do đó, TK 156 sẽ tuân thủ theo các chuẩn mực của Thông tư 99.
- Sự nhầm lẫn về Thông tư 107: Nhiều bạn kế toán thường tìm kiếm từ khóa “Nguyên tắc kế toán Tài khoản 156 theo Thông tư 107”. Thực chất, Thông tư 107/2017/TT-BTC cũ (dành cho đơn vị Hành chính sự nghiệp) nay đã bị thay thế bởi Thông tư 24/2024/TT-BTC. Trong khi đó, Thông tư 107/2025/TT-BTC mới lại dành riêng cho kế toán Quỹ Bảo hiểm (không sử dụng TK 156). Kế toán cần hết sức lưu ý điểm này!
Tài khoản 156 (Hàng hóa) là gì?
Tài khoản 156 dùng để phản ánh trị giá hiện có và tình hình biến động tăng, giảm của các loại hàng hóa trong doanh nghiệp. Hàng hóa được định nghĩa là các vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán lại kiếm lời (chứ không phải để sản xuất hay tiêu dùng nội bộ).
Bao gồm:
- Hàng hóa đang nằm trong kho của doanh nghiệp.
- Hàng hóa mua đang đi đường (đã thuộc quyền sở hữu nhưng chưa về nhập kho).
- Bất động sản đầu tư chuyển thành hàng hóa (để bán).
Nguyên tắc kế toán Tài khoản 156 cốt lõi
Khi hạch toán các nghiệp vụ liên quan đến hàng hóa, kế toán bắt buộc phải bám sát các nguyên tắc kế toán Tài khoản 156 sau:
- Nguyên tắc Giá gốc: Hàng hóa mua vào phải được ghi nhận theo giá gốc. Giá gốc của hàng hóa mua ngoài bao gồm: Giá mua ghi trên hóa đơn cộng (+) các loại thuế không được hoàn lại (thuế nhập khẩu, thuế TTĐB) cộng (+) chi phí thu mua (vận chuyển, bốc xếp, bảo quản, chi phí môi giới) trừ (-) các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán được hưởng.
- Nguyên tắc phân bổ chi phí thu mua: Nếu chi phí thu mua (như chi phí vận chuyển) phát sinh chung cho một lô nhiều mặt hàng khác nhau, kế toán phải tiêu thức phân bổ hợp lý (theo giá trị hoặc số lượng) cho từng mặt hàng để tính đúng giá vốn.
- Nguyên tắc nhất quán trong xuất kho: Khi xuất kho hàng hóa để bán, doanh nghiệp phải tính giá vốn theo một trong ba phương pháp quy định (Bình quân gia quyền; Nhập trước – Xuất trước FIFO; Thực tế đích danh) và phải áp dụng nhất quán trong suốt kỳ kế toán năm.
- Nguyên tắc thận trọng (Trích lập dự phòng): Cuối kỳ lập Báo cáo tài chính, nếu giá trị thuần có thể thực hiện được (giá bán ước tính trừ chi phí bán hàng) của hàng hóa thấp hơn giá gốc ghi sổ, kế toán phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho (TK 2294) để phản ánh đúng thực trạng tài sản.
Kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 156
Tài khoản 156 thuộc nhóm Tài sản (Hàng tồn kho), mang kết cấu Tăng Nợ – Giảm Có.
Bên Nợ phản ánh:
- Trị giá thực tế của hàng hóa mua vào nhập kho (giá mua + chi phí thu mua).
- Trị giá hàng hóa bị khách hàng trả lại nhập kho.
- Trị giá hàng hóa thừa phát hiện khi kiểm kê.
Bên Có phản ánh:
- Trị giá thực tế của hàng hóa xuất kho (xuất bán, giao đại lý, xuất tiêu dùng nội bộ).
- Các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng mua nhận được từ nhà cung cấp sau khi đã nhập kho.
- Trị giá hàng hóa thiếu hụt phát hiện khi kiểm kê.
Số dư bên Nợ (Cuối kỳ): Phản ánh trị giá thực tế của hàng hóa tồn kho tại thời điểm cuối kỳ báo cáo.
Các tài khoản cấp 2:
Để quản lý chi tiết, doanh nghiệp thường mở các tài khoản cấp 2:
- TK 1561 – Giá mua hàng hóa: Phản ánh trị giá mua thực tế của hàng hóa.
- TK 1562 – Chi phí thu mua hàng hóa: Phản ánh các chi phí phát sinh trong quá trình mua hàng (dành cho doanh nghiệp tách riêng chi phí thu mua để phân bổ vào cuối kỳ).
Hướng dẫn hạch toán một số nghiệp vụ cơ bản
Khi mua hàng hóa nhập kho (Doanh nghiệp nộp thuế GTGT khấu trừ)
- Nợ TK 156: Hàng hóa (Giá chưa có thuế GTGT)
- Nợ TK 1331: Thuế GTGT được khấu trừ
- Có TK 111, 112, 331: Tổng tiền thanh toán hoặc phải trả
Hạch toán chi phí vận chuyển, bốc xếp hàng hóa mua vào
- Nợ TK 156: Hàng hóa (Nếu gộp thẳng) HOẶC Nợ TK 1562 (Chi phí thu mua)
- Nợ TK 1331: Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
- Có TK 111, 112, 331
Khi xuất kho hàng hóa để bán Nghiệp vụ bán hàng luôn ghi nhận song song 2 bút toán:
- Ghi nhận doanh thu:
- Nợ TK 111, 112, 131: Tổng thanh toán
- Có TK 511: Doanh thu bán hàng
- Có TK 3331: Thuế GTGT phải nộp
- Ghi nhận giá vốn:
- Nợ TK 632: Giá vốn hàng bán
- Có TK 156: Hàng hóa (Theo phương pháp xuất kho đã chọn)
Việc nắm vững nguyên tắc kế toán Tài khoản 156 là yếu tố sống còn đối với kế toán thương mại. Từ việc xác định đúng giá gốc khi nhập kho đến việc áp dụng nhất quán phương pháp tính giá xuất kho đều ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ tiêu Lợi nhuận gộp trên báo cáo. Đặc biệt, hãy luôn cập nhật đúng và đủ các Thông tư mới nhất để sổ sách của doanh nghiệp luôn hợp pháp và minh bạch trước cơ quan kiểm toán, thuế.
Mời bạn xem thêm:
