Việc lựa chọn mô hình hoạt động luôn là bài toán khó đối với các nhà đầu tư và người khởi nghiệp. Một trong những yếu tố mang tính quyết định chính là chính sách thuế hộ kinh doanh và thuế doanh nghiệp. Nắm rõ quy định theo Luật Quản lý thuế 2019 cùng những sửa đổi mới nhất về đăng ký thuế tại Thông tư 86/2024/TT-BTC sẽ giúp bạn tối ưu hóa chi phí, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tạo đà phát triển bền vững.
Bài viết dưới đây Pháp chế ICA sẽ phân tích và so sánh chi tiết hai mô hình này để bạn có cái nhìn tổng quan nhất.
Các loại thuế cơ bản phải nộp của Hộ kinh doanh và Doanh nghiệp
Dù lựa chọn mô hình nào, người nộp thuế đều phải tuân thủ nghĩa vụ đóng góp cho ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, cơ cấu các loại thuế sẽ có sự khác biệt:
Đối với hộ kinh doanh:
- Lệ phí môn bài: Dựa trên doanh thu bình quân năm (từ 300.000 VNĐ đến 1.000.000 VNĐ/năm). Các hộ có doanh thu dưới 100 triệu đồng/năm được miễn lệ phí này.
- Thuế giá trị gia tăng (GTGT) và Thuế thu nhập cá nhân (TNCN): Tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Tỷ lệ này phụ thuộc vào từng ngành nghề kinh doanh cụ thể (thường giao động từ 1% – 5% đối với thuế GTGT và 0.5% – 2% đối với thuế TNCN).
Đối với doanh nghiệp:
- Lệ phí môn bài: Dựa trên số vốn điều lệ đăng ký (từ 2.000.000 VNĐ đến 3.000.000 VNĐ/năm).
- Thuế Giá trị gia tăng (GTGT): Kê khai và nộp theo phương pháp khấu trừ hoặc trực tiếp. (Đa số các doanh nghiệp chọn phương pháp khấu trừ để tối ưu hóa đơn đầu vào – đầu ra).
- Thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN): Thường ở mức 20% trên tổng lợi nhuận thuần (Doanh thu – Chi phí hợp lý hợp lệ).
- Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN): Doanh nghiệp có trách nhiệm khấu trừ và nộp thay thuế TNCN cho người lao động (nếu có).
So sánh chế độ kê khai và kế toán (Luật Quản lý thuế 2019)
Theo Luật Quản lý thuế 2019, sự khác biệt lớn nhất giữa chính sách thuế hộ kinh doanh và thuế doanh nghiệp nằm ở hệ thống sổ sách kế toán:
- Hộ kinh doanh: Thủ tục kê khai thuế tương đối đơn giản. Hộ kinh doanh có thể lựa chọn nộp thuế theo phương pháp khoán (cơ quan thuế ấn định mức thuế dựa trên doanh thu ước tính) hoặc phương pháp kê khai (đối với hộ kinh doanh quy mô lớn). Sổ sách kế toán không đòi hỏi quá phức tạp như doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp: Chịu sự quản lý chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp bắt buộc phải duy trì hệ thống sổ sách kế toán chuẩn mực, có nhân sự kế toán hoặc thuê dịch vụ kế toán chuyên nghiệp. Mọi chi phí muốn được trừ khi tính thuế TNDN đều phải có hóa đơn, chứng từ hợp lệ.
Ví dụ thực tế: Xét một đơn vị chuyên sản xuất và phân phối các sản phẩm bao bì như thùng carton, hộp đựng trái cây, màng xốp hơi mang thương hiệu Hupuna. Cơ sở này có trụ sở tại Hà Nội và liên tục giao hàng đi các tỉnh lân cận.
- Nếu công ty hoạt động dưới mô hình hộ kinh doanh, việc xuất hóa đơn GTGT (hóa đơn trực tiếp) và kê khai sổ sách cho các chuyến hàng liên tỉnh sẽ khá đơn giản, phù hợp với giai đoạn đầu quy mô còn nhỏ.
- Tuy nhiên, khi lượng khách hàng doanh nghiệp tại các tỉnh tăng lên, họ yêu cầu xuất hóa đơn GTGT khấu trừ (để trừ thuế đầu vào), Hupuna bắt buộc phải chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Dù sổ sách kế toán phức tạp hơn, nhưng doanh nghiệp sẽ được khấu trừ thuế GTGT đầu vào từ việc mua nguyên vật liệu sản xuất giấy, xốp… và được tính chi phí vận chuyển liên tỉnh vào chi phí hợp lý để giảm thuế TNDN.
Điểm mới về Đăng ký thuế theo Thông tư 86/2024/TT-BTC
Việc cập nhật chính sách thuế hộ kinh doanh và thuế doanh nghiệp trong năm 2025 không thể bỏ qua Thông tư 86/2024/TT-BTC (có hiệu lực từ ngày 06/02/2025, thay thế Thông tư 105/2020/TT-BTC). Có 2 điểm nhấn lớn nhất tác động trực tiếp đến người nộp thuế:
- Với Hộ kinh doanh (Bước ngoặt về Mã số thuế): Thông tư 86 quy định lộ trình chuyển đổi mã số thuế. Theo đó, bắt đầu từ ngày 01/07/2025, số định danh cá nhân (số Căn cước công dân của người đại diện hộ kinh doanh) sẽ chính thức được sử dụng để thay thế cho Mã số thuế cấp trước đây. Điều này giúp đồng bộ dữ liệu quốc gia và cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính khi đăng ký kinh doanh.
- Với Doanh nghiệp: Thông tư mới bãi bỏ việc liệt kê danh sách các doanh nghiệp đăng ký theo pháp luật chuyên ngành, giúp linh hoạt hơn khi các bộ luật chuyên ngành thay đổi. Đồng thời, thủ tục cập nhật thông tin, di dời địa điểm trụ sở của doanh nghiệp và các đơn vị phụ thuộc (chi nhánh) được số hóa và rút ngắn thời gian xử lý xuống chỉ còn từ 3 – 5 ngày làm việc.
Việc hiểu rõ chính sách thuế hộ kinh doanh và thuế doanh nghiệp theo khuôn khổ Luật Quản lý thuế 2019 và những cập nhật từ Thông tư 86/2024/TT-BTC là chìa khóa để xác định hướng đi đúng đắn.
Nếu bạn mới bắt đầu kinh doanh, chủ yếu phục vụ khách hàng lẻ, mô hình hộ kinh doanh với chính sách thuế đơn giản, nộp thuế khoán là lựa chọn an toàn. Ngược lại, nếu bạn hướng tới việc mở rộng quy mô, làm việc với các đối tác lớn cần hóa đơn GTGT khấu trừ, việc thành lập doanh nghiệp sẽ mở ra nhiều cơ hội phát triển hơn, dù đi kèm với đó là trách nhiệm kế toán và kê khai thuế nghiêm ngặt hơn.
Mời bạn xem thêm:
